Tag Archives: ધર્મ

‘યયાતિ’ : વિ.સ.ખાંડેકર


ભારતની તમામ ભાષાઓમાં અનુવાદ થયો છે એ ‘યયાતિ’ નવલકથા, વિખ્યાત મરાઠી લેખક વિ.સં. ખાંડેકર  લિખિત જેનો અદભૂત અનુવાદ ગોપાળરાવ ગ. વિદ્વાંસ દ્વારા કરવામાં આવ્યો છે.

વધુ વિગત જોઈએ તો –

પ્રથમ આવૃત્તિ : ફેબ્રુ.૧૯૬૩ થી લઈને (મારા હાથમાં જે બૂક આવી છે એ આઠમું પુન મુર્દ્રણ) મે ૨૦૦૯

પ્રકાશક : ગૂર્જર ગ્રંથરત્ન કાર્યાલય

ઉપર આપેલ પુસ્તકની લીંકમાં પણ કહે છે કે ઈમેજ નોટ અવેલેબલ , મારી બૂકની દશા ખાસ કંઈ સારી નથી એટલે ગૂગલ મહારાજની કૃપા થકી હિન્દી આવૃત્તિની ઈમેજ મૂકી છે. 

મારી આદત મૂજબ જે જે ટીક માર્ક કર્યું છે એ બધું ટાઈપ કરીને મૂકું છું. 

પ્રસ્તાવના

લેખનના પ્રારંભ કાળે એ (લેખક) પૂર્વાસૂરીઓનું – પૂર્વેના મહાન ગુરુઓનું અનુકરણ કરતો હોય છે; પણ જેમ જેમ એનો પ્રવાસ આગળ વધતો જાય છે તેમ તેમ રાજમાર્ગની પડખેની એક જુદી કેડી તેની નજરે પાડવા લાગે છે. એ કેડી એની એકલાની હોય છે. એ કેડી ઉપર સાથ આપનાર કોઈ સમાનધર્મી સાથી હોતો નથી. અનેક વાર ચોપાસ ઘોર અંધકાર વ્યાપેલો હોય છે. . . .

પાર્શ્વભૂમિ

આ જમાનામાં આધુનિક નવલકથા લેખકે વાર્તાના વસ્તુ માટે પુરાણો તરફ દોડવામાં વિચારોની પીછેહઠ તો નથી કરી?આજના સળગતા પ્રશ્નો પડતા મૂકી, આધુનિકતા સાથે જેને લેશ પણ લેવાદેવા નથી, જે અદભૂતરમ્યતાના ધુમ્મસમાં ઢંકાઈ ગયેલો છે, એવા પુરાણકાળનો આશ્રય જો લેખક લેવા માંડે તો એમાં કલા ક્યાં રહી? એમાં સામાજિકતા ક્યાં આવી?

આવો સવાલ કરનારાઓનો પુરાણો સાથેનો પરિચય મોટેભાગે બાળપણમાં વાંચેલા ‘બાલરામાયણ’ અને ‘બાલમહાભારત’ જેવાં પુસ્તકો દ્વારા થયેલો હોય છે. એમણે પુરાણની કથાઓનું વિશાળ આકાશ જોયું તો હોય છે પણ એ દર્શન આંગણામાંની કૂંડીમાં પડેલા તેના પ્રતિબિંબ રૂપે! એ પ્રતિબિંબ પણ દિવસે દીઠું હોય છે – આકાશમાં વાદળાં ન હોય ત્યારે !

.

.

.

આજે હું રજૂ કરું છું તે ‘યયાતિ’ નવલકથાનો આ પૂર્વરંગ થયો! માત્ર આ નવલકથાના વસ્તુ પ્રત્યેનું આકર્ષણ મને ઉપર વર્ણવ્યા ૧૯૪૨ થી ૧૯૫૨ના દાયકાની અનુભૂતી પછી થયું એમ કોઈ માની લે તો એ ખ્યાલ સાવ ભૂલભર્યો જ ગણાશે ! છેલ્લા પિસ્તાળીશ વરસોથી આ વાર્તા મને કાયમ સાંભર્યા કરી છે.. . .

.

.

.

સદગુણી માણસ આ દુનિયામાં સુખી થશે જ એવું ચોક્કસ હોતું નથી. એમ કહો કે આત્મા જેટલો વધુ વિકાસ પામેલો હોય છે તેટલું તેનું દુઃખ અધિક હોય છે! પરંતુ આવો આત્મા પોતે સુખી ન હોય તોપણ અન્યને સુખી કરવામાં તે હંમેશા પ્રયત્નશીલ રહે છે; કેમકે એની ભાવનાની દુનિયા કેવળ પોતાનાં સુખો પૂરતી જ મર્યાદિત નથી હોતી !

.

.

.

આપણી નૈતિક દુનિયામાં જે બન્યું છે, જે બની રહ્યું છે, અને જે બનવાનો સમભાવ છે, એ ગમે તેટલું અણગમતું લાગતું હોય, અનિષ્ટ હોય કે અમંગલ હોય તોપણ,એમાં સામાન્ય માનવીનો દોષ ઓછો છે! એ સામાન્ય છે માટે જ પ્રવાહપતિત હોય છે! પરિસ્થિતિને કારણે એને એવા થવું પડે છે. અંતરમાં ઊંડા ઊતરીને વિચાર કરવાની અને સ્વતંત્ર વિચાર પછી એ અનુસાર આચરવાની શક્તિ એનામાં હોતી નથી. ચિંતન અર્થે જરૂરી એવી શાંતિ – એવું સ્વાસ્થ્ય એને કદી મળી શકતું નથી; એને રોજબરોજના ભરણપોષણમાંથી મુક્ત થવાની ટક પણ સાધારણ રીતે મળતી નથી…..

.

.

.

થાંભલામાંથી પ્રગટ થનારા નૃસિંહ સામાન્ય માનવીને ખોટા લાગે એથી ખેદ પામવાનું કારણ નથી. ખરી દુઃખની વાત એ છે કે હજુ અંત:કરણમાં વસી રહેલા ભગવાનનો પત્તો લાગ્યો નથી! આજનો માનવી મૂર્તિભંજક બન્યો છે એનું મને દુઃખ નથી; પરંતુ સામે જે મૂર્તિ દેખાય તેને ભાંગી પાડવી એ જ પોતાનો ધંધો છે, એવી જે માન્યતા એનામાં ઊભી થવા લાગી છે – અને ભલભલા માનવીઓ તરફથી જેને ટેકો અપાઈ રહ્યીઓ છે –  એ જ હકીકત માનવીની તેમજ માણસાઈની દ્રષ્ટિએ ભારે જોખમભરી છે.

.

.

.

આ સામાન્ય માનવીએ જૂનું પાવિત્ર્ય ફેંકી દીધું છે, પરંતુ અંત:સ્ફૂર્તિથી પેદા થવું જોઈતું નવું પાવિત્ર્ય એને હજુ સાંપડ્યું નથી.અંગ્રેજી અમલના શરૂઆતના કાળમાં દેવ પરની શ્રદ્ધા ઓછી થઈ ગઈ અને એનું સ્થાન દેશ પ્રત્યેની ભક્તિએ લીધું. પણ આજે એ ભક્તિ દેશમાં કેતાકલે અંશે નજરે પડે છે?એના પ્રત્યક્ષ નમૂના જોવા હોય તો નાનામોટા આગેવાનોના બંગલાઓથી માંડીને એમની બેન્ક્બૂકો સુધી, છાપાંઓના તંત્રીઓના ટૂંકા અગ્રલેખોથી માંડીને એમના છાપાંમાં દેખાતી પુષ્કળ લાંબી જાહેરાતો સુધી, ક્ષુદ્ર મનને સૂક્ષ્મદર્શક કાચમાંથી જોયા કરનારા સાહીત્યકારોની પસંદગીથી માંડીને લખાણના પુરસ્કાર અર્થે ચાલતા એમના સુમેળ-દુમેળ સુધી, સામાન્ય માનવીની સિગારેટથી માંડીને એના સિનેમા સુધી, તેમ જ એની સ્ત્રીએ વાપરેલ બારીક મુલાયમ પરદેશી કાપડથી માંડીને એના પુત્રના હાથમાં રમતી આઠ ખૂનોવાળી જાસૂસી વાર્તાઓ સુધી, સઘળે ફરી વળીને જોઈ લ્યો !

.

.

.

માનવી ક્ષણિક સુખોની પાછળ દોડવામાં તલ્લીન બન્યો છે; સુખ અને આનંદ વચ્ચેનો તફાવત એનાથી ઓળખી શકાતો નથી. હરકોઈ પ્રકારનું શરીરસુખ – પછી તે જીભને ચટકો લગાડી એની લહેજાતને કારણે એને ખુશખુશાલ કરી દેનાર બટાટાવડાનું હો અગર તો બીજું ગમે તે ઇન્દ્રિજન્ય તેમ ઇન્દ્રીયનિર્ભર સુખ હો – એક વખત ભોગવવાથી, દસ વખત ભોગવવાથી અગર હજાર વખત ભોગવવાથી માનવીને સંતોષ ભાગ્યે જ વળે છે. ઊલટાનું એ ક્ષણિક સુખ જતાં જતાં તે તે ઇન્દ્રિયને પોતાનો ચટકો લગાડતું જાય છે. એ ચટકામાંથી એનો ચસકો લાગે છે! પછીથી જરૂરીયાત તેમ જ મોજશોખ વચ્ચેનો તફાવત ઓળખવામાં એની શક્તિ બૂઠી બની જાય છે.

એ તો દેખીતું જ છે કે ‘ઉપભોગ, વધુ ઉપભોગ’ વાલે યયાતિને રસ્તે જવાથી માણસ સુખી નથી થવાનો. પરંતુ એનો અર્થ એવો પણ નથી કે દરેક વ્યક્તિએ વૈરાગ્ય લઇ લેવું જોઈએ, બ્રહ્મચારી રહેવું જોઈએ, સન્યાસી થઈ જવું જોઈએ, અમુક ચીજ ખાવી કે નહિ કે પેલી ચિક પીવી કે નહિ એનું વ્રત લેવું જોઈએ ! સામાન્ય માણસના જીવનમાં શરીરસુખને ઘણું મહત્વનું સ્થાન છે. એને પેટપૂર ખાવાનું મળવું જોઈએ, શરીર ઢાંકવા અર્થે પૂરતાં કપડાં પણ જોઈએ અને રહેવા માટે ભલે નાનકડી પણ સ્વચ્છ અને ટાપટીપભરી જગ્યા પણ જોઈએ.

ઓછામાં ઓછા શરીરસુખનો મૂર્ખાઈભર્યો કાયદો માનવીને માથે લાદવાનો કશો અર્થ નથી. માનવી સ્વભાવતઃ વિરાગી નથી, ભોગી છે.

નૈતિક તેમ જ સામાજિક મૂલ્યોની અધોગતિના આ યુગમાં મુખ્ય મહત્વનો સવાલ આ છે. આકાશમાંના તારાઓ હોલવાઈ જાય, મંદિરમાં દીવાઓ બુઝાઈ જાય એનો કશો વાંધો નથી; જ્યાં સુધી માનવીના અંત:કરણમાં માણસાઇની જ્યોત પ્રકાશ્યા કરશે, એની દ્રષ્ટિ આદર્શના ધ્રુવતારકની શોધ કર્યા કરશે, સંયમ એટલે પોતાનું સ્વાતંત્ર્ય ગુમાવી દેવું નહિ, પરંતુ અન્યના સ્વાતંત્ર્યને અવકાશ આપવો એ હકીકત તે ભૂલી નહિ જાય, ત્યાં સુધી માનવીનું ભાવિ અંધકારભર્યું ભીષણ થશે એવો ભય રાખવાની જરાય જરૂર નથી.

કામવાસના પણ ક્ષુધાની વાસના જેટલી જ સ્વાભાવિક વાસના છે. . .પરંતુ માનવીની કોઈપણ વાસના જો સદાય વાસનાની સપાટી પર જ રહે તો એનું રૂપાંતર ઉન્માદમાં થવાનો સંભવ હોય છે. કોઈપણ બાજુએથી એને ઉદ્દાતતાનો સ્પર્શ થવો જોઈએ. કામક્રોધાદિ તમામ વિકારો પ્રત્યેનું મારું દ્રષ્ટિબિંદુ પૂર્વગ્રહથી કલુષિત થયેલું નથી.પ્રાચીન કાળે એ મનોવિકારો માનવીના શત્રુઓ છે એમ મનાતું હતું, પરંતુ માનવીના એ મિત્રો છે,એ વિના એનું જીવતર છેક નીરસ બની જાય, એ હું પૂરેપૂરું સમજું છું તોપણ કૂતરો જેમ માનવીનો અત્યંત ઈમાની સેઅવક હોવા છતાં એને હડકવા થાય ત્યારે એ શત્રુ બને છે, તેવી જ દશા આ બધા મનોવિકારોની છે.

આ બાબતમાં ફ્રોઈડથી  માંડીને કીન્સે સુધીના પાશ્ચાત્ય કામ શાસ્ત્રાગનો શું કહે છે તે હું જાણું છું પરંતુ કામવાસના અગર તો અન્ય કોઈ વાસના, માનવી જીવનમાં જો સતત વાસનાસ્વરૂપમાં જ રહ્યાં કરે તો તેમાં જોખમ રહેલું છે.

હવે નવલકથામાંથી . . . .

“રાજાને ત્યાં હું જનમ્યો તેથી રાજા બન્યો, ને રાજા તરીકે જીવ્યો. એમાં મારી કોઈ લાયકાત કે મારા ગુનો કારણરૂપ નથી. . . .”

“માતાના નખમાં પણ જેટલી શક્તિ હોય છે તેટલી શક્તિ પત્નીના મુખમાં પણ . . . .”

“દુનિયા માણસના દિલમાં રહેલી દયા પર નભતી નથી; એના વહેવાર માનવીના કાંડામાં રહેલી શક્તિ પર ચાલે છે. માનવી કેવળ પ્રેમ ઉપર જીવી શકતો નથી; એને અન્યને જીતીને જીવવું પડે છે.માનવી આ દુનિયામાં જે બધી ગડમથલ કરે છે તે ભોગ ભોગવવા અર્થે હોય છે. ત્યાગનાં પ્રવચનો મંદિરમાં શોભે; પણ જીવન એ મંદિર નથી,એ તો યુધ્ધનું રણમેદાન છે.”

“ઉઘાડી આંખો કરતાં બીડેલી આંખોને જ શું કોઈ વાર વધુ દેખાતું હશે?”

“મધરાતે ઝબકનાર તારાપુંજો સામે નિરખી રહેવામાં જે આનંદ છે, તે આનંદ ગગનના એ ઝુમ્મરોને ફોડી નાંખી એમાં ઝબકતી દિપજ્યોતીઓ બુઝાવી દેવામાં જરૂર નથી.”

“પુરુષો મોંએથી શું બોલે છે તે તરફ સ્ત્રીઓ ધ્યાન નથી આપતી; તેમનું ધ્યાન હોય છે પુરુષોની આંખો ભણી !”

“ખરી વાત છે કે દુનિયામાં હરેક વ્યક્તિ પોતા સારું જ જીવે છે. વૃક્ષો અને વેલાઓનાં મૂળ જેમ નજીકની ભીનાશ તરફ વધે છે, તેમ માણસો પણ સુખને સારુ નજીકનાં માનવીઓનો આધાર શોધે છે. આ વૃતિને જ દુનિયા કદી પ્રેમ તરીકે પિછાને છે. પણ સાચેસાચ તો એ આત્મપ્રેમ હોય છે. . . “

“પ્રીતિનું સ્વરૂપ કોઈ વખત વિકસતા ફૂલ જેવું હોય છે તો કોઈ વાર તે ભડભડ બળતી જ્વાળાઓ સમું હોય છે; કદી કદી તે ચાંદનીનું સ્વરૂપ લ્યે છે તો કદી તે વિદ્યુત રૂપે ચમકે છે, કદી કદી તે હરણબાળનું સ્વરૂપ લે છે તો કોઈ વાર ફુત્કાર કરતી નાગણ રૂપે પ્રકટે છે; કદી તે જીવન ન્યોછાવર કરી દે છે તો કદી જીવન હરી પણ લે છે !”

“આ જગતમાં સારાનરસાના, ખરાખોટાના, પાપપુણ્યના સાક્ષી કેવળ બે જ જણા છે. એક માનવીનો પોતાનો આત્મા અને બીજો સર્વસાક્ષી પરમાત્મા. પરમાત્મા સર્વસાક્ષી હશે, પણ નિરપરાધી માનવીના પક્ષે સાક્ષી આપવા એ દોડી આવે ખરો?”

“પુરુષની આંખો જોતાં એ કામી છે કે નહિ, એ સ્ત્રી તુરત પારખી શકે છે! એની લાલસાભરી આંખ ઓળખાઈ જતાં જ આ શિકાર તુરત જ જાળમાં સપળાઈ જશે એ વિષે એની ખાતરી થઈ જાય છે.”

“. . . પણ એની આંખોમાં મે લોલુપતા ન દીઠી.સ્ત્રીઓને આવા પુરુષો જ ગમે છે. તેમની પાછળ પાછળ ફરનારાઓ તરફથી તેઓ મોં ફેરવી જાય છે. જ્યારે તેમના તરફ જરાય નજર ન નાંખનારાની સાથે તેઓ પકડવાની રમત આદરી દે છે! કેવી વિચિત્ર વાત છે? પણ એ જ હકીકત છે.”

“લંપટ પતિ જ પત્નીની મૂઠીમાં રહે છે !”

“સ્ત્રી જો નવ મહિના સુધી ઉદરમાં ગર્ભ ધારણ ન કરી રાખે તો પુરુષ જન્મે જ ક્યાંથી? વાત કેટલી સાદી છે! સામાન્ય માનવી એ બધાનો સ્વીકાર કરીને જ જીવે છે.”

“સ્ત્રીનું જીવન અને પુરુષોનું જીવન: બંનેમાં કેટલું મહદ અન્તર રહેલું છે! પુરુષ અમૂર્તની પાછળ સહેજ દોડી જઈ શકે છે. કીર્તિ,આત્મા,તપ,પરાક્રમ વગેરે બાબતો પ્રત્યે એ તુરત આકર્ષાય છે તેનું કારણ આ જ છે. પણ સ્ત્રી એ બધાંથી જલ્દીથી મોહાઇ જતી નથી.એના પ્રીતિ,પતિ,બાળકો, સેવા, સંસાર વગેરે બાબતો પ્રત્યે વધુ ખેંચાણ હોય છે. એ સંયમ પાળશે. ત્યાગ કરશે;પણ એ મૂર્ત બાબતો સારુ! પુરુષની પેઠે એને અમૂર્તનું આકર્ષણ નથી થતું.પોતાના સર્વસ્વના સમર્પણ દ્વારા પૂજન કરવા અર્થે, અગર તો પોતાનાં અશ્રુઓથી એને નવડાવી દેવા સારુ મૂર્તિની જરૂર રહે છે. પુરુષ સ્વભાવે જ આકાશનો પૂજક છે. સ્ત્રીને પૃથ્વીની પૂજા પ્રિય છે !”

“શરીર અને આત્માનો સંગમ દુશ્મનાવટભર્યો નથી; એક જ રથનાં બે પૈડા છે. આ બે પૈડા પૈકી એકાદ પણ ભાંગી પડે તો બીજા પર બધો ભાર આવી પડે છે, અને એથી તુલા જોખમાય છે! આત્માની ઉન્નતિ ખાતર શરીરને દમવું અગર તો શરીરસુખ અર્થે આત્માને જડ બનાવી દેવો, એ બન્ને માર્ગો ભૂલભરેલા છે. ઈશ્વરે સર્જેલું આ સૃષ્ટિનું વિવિધ સૌંદર્ય અપવિત્ર અગર તો અસ્પૃશ્ય શી રીતે હોઈ શકે? સ્ત્રી અને પુરુષનો સંબંધ દેહ અને આત્મા સરખો છે. એકબીજાનો તિરસ્કાર કરીને નહિ પરંતુ પરસ્પર પ્રત્યે પ્રેમ દાખવીને – એવો પ્રેમ કે એમાં જાતનું સંપૂર્ણ રીતે વિસર્જન થઈ જાય એવો પ્રેમ દાખવીને જ સ્ત્રીપુરુષ સંસારમાં સ્વર્ગ સુખ પ્રાપ્ત કરી શકે છે.માટે જ સંસારને યજ્ઞ જેટલું જ પવિત્ર સ્થાન અપાયું છે. સામાન્ય માનવીનો એ જ ધર્મ છે.”

~ અમૃતબિંદુ ~

http://tiny.cc/tcigew 

^ ઘણા સમય પહેલા ઓશોના પ્રવચનમાં ‘યયાતિ’ વિશે સાંભળ્યું હતું  જે  માંથી  અમુક અંશો નેટ પર  પણ મળ્યા.

 

4 ટિપ્પણીઓ

Filed under Art, ધર્મ, સાહિત્ય

એક ધા: “પ્લીલીલીઝ, ન કરો ઘા!”


હું સ્વભાવે રમૂજી હોવાથી સામાન્ય રીતે કોઈપણ પરિસ્થિતિ કે લખાણને હળવાશથી લઉં યા તો વ્યંગ/કટાક્ષમાં જ લઉં અને એ જ અંદાજમાં જવાબ, કોમેન્ટ આપવાની આદત રહી  છે.

જો કે આમ તો કહેવાય છે ને કે કરૂણતાની ચરમસીમાનો હાસ્ય નિષ્પન્ન થતું હોય છે. પરંતુ આખરે માનવ સ્વભાવે દરેક વખતે આવું થઈ શકતું નથી, અને હૃદય દ્રવે . આવું જ છેલ્લા ચાર દિવસથી અનુભવાય રહ્યું છે. યેસ્સ ગોધરાકાંડ ના લીધે. દુઃખ, દર્દ, પીડાની કદી  સરખામણી ન હોય છતાંપણ એવું અનુભવાય રહ્યું છે કે ૨૦૦૨માં જ્યારે આ બિના ઘટી ત્યારે જે અનુભવાયું એની તિવ્રતા ૨૦૧૨માં વધી ગઈ. એનું કારણ ઉર્વિશ કોઠારી જેવા લોકો.

આવા લોકો શું સાબિત કરવા માંગે છે એ જ સમજાતું નથી. પોતાને જે કહેવું હોય એ કહી દેવું અને એના સામે કોઈ સવાલ કે કોમેન્ટ કરે તો એમને બેવકૂફ કહીને કે વાંચતા/વિચારતા શીખો પ્રકારના મ્હેણાં મારીને ઊતારી પાડવા   અથવા એમની કોમેન્ટ્સ (એફબી હોય તો નામ) ડિલીટ કરવું એમની એ (કુ) વૃતિ તો જગજાહેર છે એટલે એ વિશે કંઈ કહેવાનો અર્થ સરતો નથી.

ઘણા લોકો માને છે કે આ પ્રકારના લોકો પેઈડ આર્ટીકલ લખે છે પણ મને એમાં શંકા છે કે શાયદ એવું ન હોય અને જો હોય તો આવા આર્ટીકલનું પેમેન્ટ કરવા વાળા દુનિયાના સૌથી મોટા બેવકૂફ છે. કેમ કે આવા લોકોના આર્ટીકલની કોઈ વેલ્યૂ હોય એવું માની નથી શકતો.

હા એક વાત છે કે આવા લોકો આપણી સંવેદનાને ક્રૂરતાપૂર્વક મચોડવામાં થોડા સમય માટે સફળ રહે છે.

હકીકતમાં તો શું સ્વપ્ને ય એ લોકો એ માનવાના નથી  કે તેઓ માનવતાને કેટલું નુકસાન પહોચાડી રહ્યા છે. છતાંપણ મારા સ્વભાવથી વિરુદ્ધ જઈને આવા તત્વોને આજીજી : અરે ભાઈ તમને લોકોને મોદી વિશે મનફાવે એટલું નેગેટીવ લખો, કંઈ વાંધો નહિ. એનાથી  મોદી કે અમારા જેવા એમને માનનારાને કશો ફરક નથી પડવાનો પણ પ્લીલીલીઝ આ હિન્દુ-મુસલમાન ખેલ ખેલવાનો બંધ કરો.

-x-x-x-x-x-

અમુક  લિન્ક્સ, જેને વિશે આમ તો બધા અવગત હશે જ.

કિન્નર આચાર્ય = ૮૦ વર્ષ જૂનો હુલ્લડોનો ઇતિહાસ

ઉર્વિશ કોઠારી = વી ધ પિપલ

કાર્તિક મિસ્ત્રી = ઘા 

જ્યોતિ ઉનડકટ વાયા જય વસાવડા =  ગોધરાનો એ ગોઝારો દિવસ 

ઉર્વિશ કોઠારી   = મન્ટોને વ્યંગ-અંજલિ

કંચન ગુપ્તા = Here, Ther, Nowhere..

~ અમૃત  વિષ બિંદુ ~

અમુક લોકોના ઉરમાં જ વિષ હોય છે!

12 ટિપ્પણીઓ

Filed under ગુજરાત_ગુજરાતી, ધર્મ, વૃતિ - પ્રવૃતિ, સંવેદના, સમાજ, media

દુર્યોધન પર (સંજય) દ્રષ્ટિ !


જેમ પીને વાલે કો બહાના ચાહીયે એમ જ (ભાંગ યા ચંદન?) ઘીસને વાલે કો ‘પાણા’ ચાહીયે ! એવી જ રીતે આપણે તો ભૈ બ્લોગ પોસ્ટ ઘસી મારવાના મૌકા જ ગોતતા હોઈએ ને?

આવો મૌકો મને  ૨૦ જૂન ૨૦૧૧ના મારા એફ.બી. સ્ટેટસ પરથી સાંપડ્યો. આ રહી એ વિગત –

  • Rajni Agravat

    અસંતોષ: શ્રિયોમૂલં તસ્માત્તં કામયામ્યહમ.

    અસંતોષ એ જ શ્રીનું મૂળ છે; એટલે હું અસંતોષની કામના કરું છું – દુર્યોધન.

    (કૃષ્ણ અને માનવસંબંધો – હરીન્દ્ર દવે)

^ સૌ પ્રથમ તો બધા લેખકો કહી ગયાએ જ વાત દોહરાવુ તો શા માટે આપણે કોઇપણ વ્યકતિત્વને બ્લેક & વ્હાઈટમાં જ જોવાનો દુરાગ્રહ રાખીયે છીએ? ગ્રે (નોટ ગે ;))ને સાવ   કાઢી નાંખવાનો? ખરેખર તો (ગ્રે કલર) એ જ સાચી ઓળખ છે.  રતાંધળાની જેમ ગ્રે-આંધળાપણાને કારણે થાય પણ એવું કે  જ્યારે સર્વસ્વિકૃતીથી  વ્હાઈટ ખપાવી દીધી હોય એની નબળી બાજુ ઉજાગર કરો કે પછી બ્લેકના સબળા પાસાનું સમર્થન કરો  ત્યારે લોકો તમને શંકાની સોય ઘોંચાવી હેરાન કરવાનો મૌકો જતો કરવા માંગતા નથી!

એની વે, વાત દુર્યોધનની કરીયે તો આપણે કબુલવુ જ રહ્યું કે એ  બહાદુર યોધ્ધો હતો કોઇ કૂટીલ રાજકારણી/જુગારી નહીં. જ્યારે કુટુંબના જ સભ્યોએ જ એને સપોર્ટ ન કર્યો અને હંમેશા એ ખોટો છે એવા આક્ષેપો.આરોપોથી એને અકળાવી મૂકે ત્યારે આખરે શકુનીના શરણે ન જાય તો શું કરે? ધૃતરાષ્ટ્ર પણ એનો “યુઝ” કરીને જે એને મળ્યુ ન હતું એ વર્ચ્યુલી/પરોક્ષ રીતે પામવા માટે જ એને ટેકો દઈને ચડાવતો હતો.

દુશ્મન પક્ષની છાવણીમાં કુંતી રહે છે એ જ એની પ્રમાણીકતા (!)નું મોટુ સર્ટીફીકેટ નથી? જસ્ટ થીંક કે એની નિયત પર શક હોત તો કુંતી ત્યં રહેત કે એને કોઇ ત્યાં રહેવા દેત?

યુધ્ધમાં પણ એના પક્ષે બધા અપ્રમાણીક(?) જ આવ્યા! પોતાની મજબુરી અને એ પણ સમાજ/ઇતિહાસ/રોટી/વચન જેવા અંગત કારણોને લીધે  એ લોકો દુર્યોધનના પક્ષેથી યુધ્ધ કરતા. એ લોકોમાં ના તો એ હિંમત હતી કે દુર્યોધનનો પક્ષ છોડીને સામે પક્ષે  જાય કે ન તો  પુરી નિષ્ઠાથી યુધ્ધ કરે! અર્જુન પક્ષે ભલે ઓછા સૈનિકો પણ તેઓ પાંડવોને/અર્જુનને સમર્પિત હતા, જ્યારે દુર્યોધન પાસે ઢગલાબંધ  સૈનિકો હોવા છતાં નિષ્ઠાવાન બહું જ ઓછા હતા.

હું મહાભારતનો કોઇ અભ્યાસી નથી બાકી જેમ કહેવાય છે ને કે દ્રૌપદીએ “અંધે કા પુત્ર અંધા” કહીને જ  ‘મહાભારત’ નો પાયો નાંખ્યો છે તો પણ એઝ યુઝવલ દોષનો ટોપલો દુર્યોધન પર!

જુગાર રમવા યુધિષ્ઠીરને બળજબરી કરવામાં આવી ન હતી કે ન તો “જે જે” હોડમાં મૂક્યુ એ મૂકવા માટે કોઇ બલ પ્રયોગ કરવામાં આવ્યો’તો.

છળ-કપટ માટે પણ હંમેશા સાઝીશપૂર્વક આ પક્ષને જ બદનામ કરવામાં આવ્યા છે પણ છળ-કપટ પાંડવો પક્ષે કેટલા થયા હતા? અરે! એક પણ યોધ્ધાને આ લોકો “ટ્રીક” વગર હરાવી કે હણી શકે એમ ન હતા.

દુર્યોધન સાચો મર્દ હતો એણે  અપહરણ-બળાત્કાર જેવા “નંપુસકતા વાળા”  કાર્યો કર્યા હોય એવું જાણવામાં આવ્યું નથી.

અંતમાં ફરી કહું તો મને એની બે વાત તો સૌથી વધુ સ્પર્શે કે એણે કર્ણ સાથે મૈત્રી કરી એ પણ નિ:સ્વાર્થ ભાવે અને બન્નેએ મરણપર્યંત નિભાવી બીજુ કે એણે અગર યુધ્ધ કર્યુ તો કોઇના ખભે રાખીને બંદુક ફોડી નથી! (અહીં ધનુષ્ય-બાણ વાંચવું). આ એવો  વીર હતો જેને નિયતિએ અને આપ્તજનોએ ભટકાવ્યો નહિંતર એને જો યોગ્ય સારથી મળ્યો હોત તો કુછ ઓર બાત હોતી!

~ અમૃત બિંદુ ~

જાનામિ ધર્મમ ન ચ મે પ્રવૃત,
જાનામ્ય-ધર્મમ ન ચ મે નિવૃત .

^ હું તો આને પ્રામાણીક કબૂલાત ગણું છું.

Update –

* દુર્યોધને યક્ષરાજની પુત્રી પર અપહરણ અને બળાત્કારની કોશિશ કરી હતી જેને પાંડવોએ છોડાવેલી => નિરવ પંચાલનો SMS

* દ્રૌપદીના સ્વયંવર વખતે ધ્રુષ્ટદ્યુમન  દ્વારા પરિચય વિધિમાં સૌ પ્રથમ દુર્યોધનનું નામ લેવાયુ હતું, કૃષ્ણનું વચ્ચે લેવાયુ હતું.

=> કૃષ્ણ અને માનવસંબંધો – હરીન્દ્ર દવે

6 ટિપ્પણીઓ

Filed under એજ્યુકેશન એન્ડ પેરેન્ટીન્ગ, ધર્મ, વૃતિ - પ્રવૃતિ, શ્રધ્ધા-અંધશ્રધ્ધા, સમાજ, social networking sites

નાતાલ . . . નાદાન !


જન્માષ્ટમી પર કાન્હાની મટકી ફોડ હોય કે દશેરાના રાવણદહન હોય,  હિન્દુઓના જે પણ ધાર્મિક ઉત્સવો/પ્રસંગો તો કસકને દેખાડવા લઈ જ જઈએ  છીએ પણ એ ઉપરાંત ગુરુદ્વારા, જૈન દેરાસર, તાજીયા હોય કે રાજકીય જુલુસ, સાઉથ ઇન્ડિયનસ દ્વારા અયપ્પાના પ્રોગ્રામ્સ અને ખ્રિસ્તીઓની નાતાલ ઉજવણીઓ કે પછી વરસતા વરસાદમાં ભીંજાવા/પલળવા પણ લઈ જઈએ છીએ .

એવી જ રીતે દર  ક્રિસમસની જેમ આ વખતે પણ એને અલગ અલગ ચાર ચર્ચમાં લઈ ગયા, એમાંના  એક ચર્ચમાં એક વાતની નોંધ કરી જે નીચે આપેલ તસ્વીર જોતા જણાઈ આવશે.

 

તમસો મા જ્યોતિર્ગમય:

આ ફોટા વિશે વાત કરતા પહેલા એક વાત જે મને આ ફોટો જોતા વખતે જ યાદ આવી હતી કે બક્ષી સાહેબે મોરારીબાપુના વિશે (કંઇક આવું) લખ્યું છે કે મેટ્રીક ફેઇલ મોરારીબાપુ રામકથા દરમ્યાન (ભૂલ ભરેલી) ઉર્દુમાં શે’ર શાયરીઓ લલકારે છે! .. આપણે કદી જોયુ કે કોઇ મુલ્લા/પાદરીઓએ સંસ્કૃતનાં શ્લોક કે વેદની ઋચાઓનો ઉલ્લેખ કરે છે?

પણ આપણે જોઈ શકીયે છીએ કે ક્રિસ્ચ્યન્સના આ તહેવારમાં સંસ્કૃતમાં “તમસો મા જ્યોતિર્ગમય:” મૂક્યુ છે! મારા મોબાઈલનાં કંઇક સેટીંગ બદલી ગયેલ છે એટલે ફોટા સરખા આવતા નથી બાકી આ ફોટો તોતીંગ બોર્ડ/હોર્ડીંગનો છે. મેં આ દરમ્યાન ત્યાં હિન્દુઓ મોટી સંખ્યાની હાજરીની પણ નોંધ લીધી. આનાથી શું સાબિત થાય છે અથવા શીખ મળે છે?  => જે ઘણા લોકો દ્વારા ઘણી વખત કહેવાયુ છે એ કે આપણે માર્કેટીંગથી આકર્ષવામાં ઠોઠ છીએ. જો કે હવે સ્વામીનારાયણ જેવા સંપ્રદાય આ મ્હેણાને ભાંગે છે.

એની વે, ત્યાં ફોટા પાડ્યા હતા એમાંથી હજુ એક ફોટો મૂકીને પોસ્ટ પૂરી કરૂં.

 

અહં બ્રહ્માસ્મિ

~ અમૃત બિંદુ ~

# હિંદુ ધર્મ એકમાર્ગી છે. એમાં પુન:પ્રવેશનો એકે રસ્તો નથી, જ્યારે બહાર જવાના હજાર રસ્તા છે.

# મુસલમાનો ભય પમાડી ધર્મપરિવર્તન કરાવતા ત્યારે પોતાના જાતભાઈનું રક્ષણ કરવા જેટલી ત્રેવડ હિંદુઓમાં નહોતી પણ જો એ મજબુર વ્યક્તિ પોતાના ધર્મમાં પાછો ફરવ માગે તો એને  ‘વટાલાયેલો’  ગણી જાકારો આપવામાં એમની બહાદુરી ખીલી ઊઠ્તી!

# આખા હિન્દુસ્થાનોમાં બધે હિંદુઓ ધાર્મિક સ્થાનો પર મસ્જિદો બાંધી દીધી છે.  – એ દ્વારા એમણે એમની તાકાત, ને આપણી બાયલાગીરી પુરવાર કરી છે!

” વિક્ષિપ્તા” – ભાનુપ્રસાદ ત્રિવેદી

 

16 ટિપ્પણીઓ

Filed under ધર્મ, વાર/તહેવાર/પ્રસંગ/પર્વ, શ્રધ્ધા-અંધશ્રધ્ધા, સમાજ, Kasak

અયોધ્યા: ગઈકાલ અને આવતી કાલ


કાલે ઝી-ન્યૂઝ કે એવી કોઇ ૨૪ કલાક ચરકતી ચેનલ જોઇ રહ્યો હતો, એમાં બજરંગ દળના વિનય કટિયાર, અન્ય કોઇ મુસ્લિમ નેતા જેનું નામ યાદ નથી અને ત્રીજા જજ હતા મીં સોઢી… આ “તૈયણ” જણા સાથે  પ્રસુન્ન (કદાચ) બાજપાઈ અયોધ્યા વિવાદ અંગે વાત ચીત કરી રહ્યા હતાં, અને સામન્ય રીતે થાય છે એમ જ પ્રસુન્ન મહાશય હિન્દુ નેતાની રીતસર પાછળ પડી ગયા હતા –

આપકી પહેચાન ક્યા હૈ ? અને આપ તો આંદોલનકારી હૈ ? અને હવે કેમ વાતચીતથી મસલો સુલઝવવાની વાત કરો છો ? થી વિ.ક. ને ઉકસાવવાની કોશિશ કરી રહ્યા હતા.

હંમેશની જેમ મારા દિમાગમાં સવાલો ઊભરતા રહ્યા કે સાલ્લુ મિડિયા વાળાને આરએસએસ, વિહિપ, બજરંગ દળ અને ભાજપ વગેરે વગેરે ને જ કેમ “આડે હાથ” લ્યે છે? ઘણા અલગ અલગ જવાબનું સંકલન કરીને કહું તો એવું લાગે છે કે કદાચ એક હિન્દુ બીજા હિન્દુ ને એટલા માટે પજવતો રંજાડતો રહે છે કેમ કે ત્રીજો હિન્દુ એટલે કે આપણે પ્રજાને આ ભવાઈ જોવા હાજર હોય છે અને એની મજા માણે છે!

વધુ કંઇ હું લખું એના કરતા અને હવે (કદાચ) આ ભાષા કોઇ નહીં લખી શકે એટલે આપણા સૌના પ્રિય એવા બક્ષી સાહેબના જ અમુક આર્ટીકલ્સમાંથી અંશો વાંચો-

-x-x-x-x-x-

૧૯૯૩માં પડી ગયેલ હિંદુ મુસ્લિમ દરારની પાછળ બે-ચાર મહિનાઓની ઘટનાઓ નથી, એનો આરંભ ૧૯૦૬માં થયો હતો. કેટલાક માને છેકે એ પ્રક્રિયા ૧૦૨૬માં મેહમૂદ ગઝની સાથે, કે ૧૧૯૨માં શહાબુદ્દિન ઘોરી સાથે,કે ૧૫૨૬માં બાબર સાથે શરૂ થઈ ગઈ હતી. આજનો પ્રશ્ન વધારે સરળ છે. હિંદુ અને મુસ્લિમ ભારતવર્ષમાં વહેતા રક્તના લાલ કણ અને શ્વેત કણ છે? કે યુગોસ્લાવીઆના સર્બ  અને મુસિલમની જેમ તેલ અને પાણી બની ગયા છે? ઉત્તર કદાચ “આવતીકાલ”નો ઇતિહાસ આપશે..

(પુસ્તક -યાદ ઇતિહાસ. લેખ – ગુજરાત સમાચાર : એપ્રિલ ૨૫, ૧૯૯૩)

આગામી દશકો સુધી સુધી ભારતવર્ષનો ઇતિહાસ એક પ્રશ્ન પૂછતો રહેશે: બાબરી મસ્જિદ ધ્વંસની ઘટના ક્ષણના આવેગનો અકસ્માત હતો કે પૂર્વયોજિત હતી? …. ઇતિહાસપરિપ્રેક્ષ્યમાં આ પ્રશ્ન મુકાય છે,અને માત્ર જનક્રાન્તિ નામનો એક શબ્દ શેષ રહી જાય છે.

વિશ્વ ઇતિહાસમાં આવી દિશાપરિવર્તક ત્રણ ઘટનાઓ મારી દ્રષ્ટિએ છે:

(૧) જુલાઈ ૧૪,૧૭૮૯ : પેરિસના બાસ્તિલની કિલ્લાજેલ પર જનતાનો હુમલો અને બાસ્તિલનો ધ્વંસ અને ફ્રેંચ ક્રાંતિનો પ્રારંભ,

(૨)ઑકટોબર ૨૪/૨૫, ૧૯૧૭: લેનિનગ્રાદ કે સેંટ પિટસબર્ગ કે પેત્રોગાદના ઝારના મહેલ પર બોલ્શેવિકોનું આક્રમણ અને ઝારશાહીનુંપતન અને રશિયન ક્રાંતિનો પ્રારંભ

(૩)ડિસેમ્બર ૬, ૧૯૯૨: અયોધ્યાની બાબરી મસ્જિદ પર હિંદુ કારસેવકોનું આક્રમણ અને બાબરી ખંડન અને હિંદુસ્તાનના ઇતિહાસનો પૂરો યુ-ટર્ન.

…… એક દિવસ કદાચ જ્યાં બાબરી ઢાંચાની ઘુમ્મટો હતા ત્યાં રામમંદિરના ઝળહળતા કળશો ઊગતા સૂર્યના પ્રકાશમાં ચમકતા હશે…

(પુસ્તક -યાદ ઇતિહાસ. લેખ – ગુજરાત સમાચાર : માર્ચ ૧૪, ૧૯૯૩)

હિન્દુસ્તાનને અને ખાસ કરીને ગુજરાતને ધાર્મિક એખલાસ રાખવાની સલાહો આપવામાં પશ્ચિમના દેશો સતત સક્રિય રહે છે. સારૂં છે. વેરઝેર ન હોવાં જોઇએ, હળીમળીને ચાલવું જોઇએ, ભાઈચારો રહેવો જોઇએ. એ વિષે કોઇ મતાંતર હોવાનું કારણ પણ શા માટે હોવું જોઇએ? ……. પશ્ચિમી દેશો ગુજરાતને સલાહો આપતા રહે છે, કારણકે દ્રોહી સેક્યુલારીસ્ટો અપપ્રચાર કરવામાં એક્કા છે. અંગ્રેજીમાં ટી.વી.પ્રવક્તાઓ અને પત્રાકારો માટે સ્વછંદતા અને દેશદ્રોહની ભેદરેખા ભૂંસાઈ ચૂકીછે.

(પુસ્તક- ૬૪ લેખો, લેખ – સંદેશ : ફેબ્રુઆરી  ૨૩, ૨૦૦૩)

~ અમૃતબિંદુ ~

બદમાશને ફાંસીને માંચડેથી ઉતારી લો, અને એ તમને ફાંસીના માંચડે ચડાવી દેશે. – અંગ્રેજી કહેવત

(પુસ્તક- ૬૪ લેખો, લેખ – અભિયાન:એપ્રિલ ૧૨, ૨૦૦૩નું ક્લોઝ અપ)

10 ટિપ્પણીઓ

Filed under સમાજ, સાહિત્ય, Baxi Babu - Chandrakant Baxi

ચાણક્ય – એક શિક્ષક ક્યા કર શકતા હૈ?


આ પોસ્ટમાં વધુ લખવું નથી, દેખાડવું  છે. નો નો, ડૉ ન્ટ થીંક્  કે મેં કોઇ સ્ટીંગ ઑપરેશન કર્યુ હશે. LoL.

એક્ઝામનો માહોલ છે.. મિડિયા પરીક્ષાની વાતોથી છવાયેલું છે, પણ આપણે પરીક્ષા કે વિદ્યાર્થીઓની બદલે શિક્ષક વિશેની એક ક્લીપ જોઇએ.. જે મારી બે ઑલ ટાઈમ ફેવરીટ સિરિયલ્સ (“મહાભારત” – “ચાણક્ય” )માં ની એક નાની ક્લીપ.

(Special THX to Dear Friend Paresh Bheda )

5 ટિપ્પણીઓ

Filed under એજ્યુકેશન એન્ડ પેરેન્ટીન્ગ, સંવેદના

એકી શ્વાસે


નાનો  હતો ત્યારે, કદાચ 25-30 વરસ પહેલા, અમારા નાનકડા ગામ ધૂળકોટમાં સ્વામીનારાયણ સંપ્રદાયના (એક મોટા ધર્માધિકારી) તેજેન્દ્રપ્રસાદ આવ્યા હતાં. એમના વિષે પ.પુ.ધ.ધુ અને 2-4 હજુયે વિશેષણનાં લટકણિયા લાગેલા હતાં એ વાંચીને મને પેટમાં ગુંચળા થતાં હોય એવું લાગ્યું હતું પરંતુ આ રવિવારે અમારા પડોશમાં એક ‘સ્વામીજી’ ની ‘પધરામણી’ થઈ હતી, એ લોકોએ આજુ-બાજુમાં સૌને દર્શનનો (ગેર)લાભ લેવાનું આમંત્રણ આપ્યું હતું. જેમાં અમારા પરિવારની ગેર-હાજરી હોવી સ્વાભાવિક છે. પણ પછી “પત્રિકા” વાંચવા મળી, જે વાંચીને નાનપણનાં ગુંચળાતો એક બે આંટાનાં લાગ્યા જ્યારે અહિં તો સુતરફેણી જેટલા ગુંચળા થઈ ગયા! માનવામાં નથી આવતું ને? લ્યો ત્યારે વાંચો  –

Parama ShriVidyopasaka-ShriVidya Taponidhi

Shrikshetra Shakatapura-ShriVidyaPeethadheeswara

SHRI JAGADGURU BADRI SHANKARACHARYA

SHRIVIDYABHINAVA SHRI SHRI KRISHNANANDA THEERTHA SWAMI MAHARAJ

7 ટિપ્પણીઓ

Filed under વૃતિ - પ્રવૃતિ