Tag Archives: ચંદ્રકાન્ત બક્ષી

ગુજરાત અને ગુજરાતી “માન”_”સિક”તા


લગભગ ૩૦-૩૨  વરસ પહેલા અભિયાનમાં ચંદ્રકાંત બક્ષીની #વિકલ્પ કૉલમમાં એક લેખ વાંચ્યો હતો. કેટલીયે વાર એ લેખ યાદ આવ્યો છે પણ હજુ સુધી મળ્યો નથી એટલે વિગતમાં ભૂલ હોય શકે પણ થોડું ઘણું સ્મૃતિમાં છે એ મુજબ એમાં એવું કંઈક હતું કે કોઈ અંગ્રેજી મીડિયા પર્સને સ્પોર્ટ્સ વિશે અને (કદાચ સ્વિમિંગ બાબતે) કોઈ ગુજરાતી દીકરી એ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરેલી, તો “મણીબેન” નું લેબલ ચિપકાવીને ઉપહાસ જેવું કૈક હતું. બક્ષીએ એ અનુસંધાનમાં લેખની શરૂઆત કરી  #ડોબું શબ્દ લખીને અને ત્યારબાદ ડોબુંનો અર્થ ટાંકીને કહ્યું હતું કે આવા ડોબાઓને ભાન નથી હોતી અને ગુજરાતીઓ વિશે ઘસાતું લખતા રહે છે અને કદાચ ગુજરાતી દીકરીઓએ કેવી કેવી સિદ્ધિ હાંસિલ કરેલ છે એનું એક આખું લીસ્ટ આપ્યું હતું. અત્યારે આ પોસ્ટનો વિષય બીજો છે પણ ઘણા મહિનાઓથી જેના વિશે સેપરેટ બ્લોગ પોસ્ટ લખવાનું મન છે એ ૧૫ વરસની આશાના ચેવલી પણ યાદ આવે છે કે જે ગુજરાતની એક માત્ર દીકરી છે જે ડાઈવીંગ ચેમ્પિયન છે. કેટલાય  પરંતુ ટીપીકલ સરકારી (અ)નીતિનિયમોમાં અટવાયેલા છે એ અને એની માતા સેજલ ચેવલી. એણે મેળવેલ કેટલાય મેડલ્સ/સિદ્ધિઓ વિશે ખબર નહી ક્યારે પોસ્ટ લખી શકું?!

અત્યારે મનમાં જે મુદ્દો છે એ અખિલેશ યાદવ અને આઝમ ખાન જેવાઓએ કોઈને કોઈ રીતે ગુજરાતીઓનાં બહાને મોદીને ટાર્ગેટ કરેલ છે એ છે. ( ચોખવટ -હું મોદી/ભાજપ/હિંદુ પ્રેમી હોવા છતાં પણ કહું છું કે અત્યારે  આ મુદ્દો રાજકીય રીતે નથી ઉઠાવ્યો.)

ગુજરાતીઓને અલગ અલગ રીતે ફટકારવા, ધુત્કારવા અને ઉપહાસ કરવામાં શું કામ આવે છે? અને એવું નથી કે એ માત્ર ગુજરાત બહારના કે અ_ગુજરાતીઓ જ આવું કરે છે. આવું કરવા માટે એમને સીધી કે આડકતરી રીતે મદદ કરવામાં આવે છે. એક તો એ રીતે કે આવા તત્ત્વો જયારે જ્યારે આવા કોઈ વિધાન કરે એને સીધો ટેકો આપવા વાળા (કહેવાતા) બુદ્ધિજીવી પડ્યા છે અને બીજા એવા પણ હોય કે જેઓ કહે: જવા દયોને યાર! આવી માથાકુટમાં કોણ પડે? “માથાકુટમાં કોણ પડે”  કહેવા વાળા પાછા  (ના)ગુ.સમાચારે  બનાવેલ હલકટ હેડલાઈનના વિરોધ કરવા વાળાનો વિરોધ કરવા તરત જ પોતાના (શસ્ત્રો નહી પણ) અસ્તરો સજાવીને હજામત કરવા ઉતરી જતાં હોય છે.

બધા મીડિયા આવા નથી જ હોતા એ સ્વીકાર સાથે કહેવું પડે કે પોસ્ટની શરૂઆતમાં #બક્ષી નાં જે લેખનો ઉલ્લેખ કર્યો એ પણ ( #અભિયાન )મીડિયામાં જ છપાયો હતો અને હમણાં અખિલેશ દ્વારા “ગુજરાતી શહીદ” વિશે જે વાત કરી એ મુદ્દો પણ ( #સંદેશ ) મીડીયાએ જ ઉઠાવાયો છે એ સાદર નોંધ પણ લેવી જ ઘટે.

પણ સાથોસાથ એવા ય મીડિયા(કુ)કર્મીઓને પણ ઓળખવા જ નહી યાદ રાખવા પડશે જેઓએ આવા આવા મુદ્દામાં પોતાની (કુ)વિચારધારાનાં પ્રચાર/પ્રસાર માટે લાગ જ જોતા  હોય છે. આ મુદ્દા પર કોઈએ બુદ્ધિજીવીએ લેખ લખીને ઉંધા હાથે કાન પકડીને અખિલેશની તરફેણ કરી છે કે નહિ એ અત્યાર સુધી તો ધ્યાન નથી ગયું પણ શનિવારે, રવિવારે  કે બુધવારે આ વાત ઉછાળી શકે.

ગુજરાતી કે હિંદુ કે ભારતીયની વાત કરીએ ત્યારે આવા લોકો “સંકુચિતતા” નાં લેબલ પર પોતાની બુદ્ધિનો ગુંદર લગાવીને ચીપકાવવા તૈયાર જ બેઠા હોય છે અને એવો (કુ)તર્ક આગળ ધરશે કે અખિલેશ જેવા લોકોએ અગર પ્રાંતવાદનો મુદ્દો આગળ ધર્યો તો તમે શું કરો છો? પણ ભાવિ પેઢી કે ઈતિહાસ માટે ય આવી માહિતી કે દસ્તાવેજ/સાહિત્યો સર્જવા જરૂરી જ હોય છે. (આ લખતી વખતે ઇન્દિરા ગાંધીએ લાદેલ #ઈમરજન્સી દરમ્યાન ગુજરાતે આપેલ ફાળો/ભોગ વિશે નરેન્દ્ર મોદી લિખિત “સંઘર્ષમાં ગુજરાત” યાદ આવે)

~ અમૃતબિંદુ ~

  • સાબરકાંઠાનું ૬૫૦૦ની વસ્તી ધરાવતું કોડીયાવાડા ગામનાં ૭૦૦ પરિવારોમાંથી ૧૨૦૦ જવાનો સેનામાં છે.
  • ૩૯ વીરતા પુરસ્કાર.
  • ૩૫૧૭ જેટલી શહીદોની વિધવાઓ છે.
  • કારગીલ યુદ્ધ વખતે પહેલા એટેકમાં બારે બાર શહીદો ગુજરાતમાંથી હતા.
  • આમ જોઈએ તો ફિલ્ડ માર્શલ સામ  માણેકશા પણ (પારસી) ગુજરાતી મૂળના ખરા ને ? જેઓનો જન્મ પંજાબમાં થયો હતો પણ એનું મૂળ વલસાડ છે.

 

^ સૌજન્ય – સંદેશ ન્યૂઝ ચેનલ

Leave a comment

Filed under ગુજરાત_ગુજરાતી, સમાજ, media, Nation, politics

બક્ષી સાહેબની પૂણ્યતિથિ_૨૦૧૩


આમ તો વ્યક્તિ આ દુનિયામાં હોય ત્યારે એક અને ન હોય ત્યારે બે વાર તો ખાસ યાદ કરાય જ છે. હું પણ કરી લઉં છું તો ક્યારેક એમ પણ લાગે કે આખી દુનિયા જે દી’ યાદ કરે, તે દિવસે તો એમને ‘બક્ષી’ દેવા જોઈએ…

હા, તો આજે બક્ષી સાહેબની પૂણ્યતિથિ છે, સૌ કોઈ યાદ કરશે અને એમાં  ખોટું પણ શું છે? આજે થયું કે હું પણ બક્ષી વિશે ટૂંકી (પણ બે) વાત કરી દવ, જે ઘણા દિવસથી આંખ થકી મનમાં ‘માર-ફાડ’ કરે છે.

૧-બક્ષી વિશે મારા વિચાર/મારું માનવું  –

મારા માટે પૈસા જેવા છે. એટલે કે પૈસા સર્વસ્વ નથી પણ પણ પૈસા ઘણું બધું છે. પૈસા વગર કોઈ કે પૈસા થકી ઘણા બધા દંભ થઇ શકે અને કરે છે એવી જ રીતે અમુક લોકો બક્ષી સાથે અમારે આમ હતું અને તેમ હતું કરે અને અમુક લોકો બક્ષી વગર જ અમારે હાલતું/હાલે છે ના દંભમાં પણ રાચતા હોય છે. પૈસા જ માણસનો (બધી રીતે) માપદંડ નથી એવી જ રીતે બક્ષી પણ માપદંડ નથી કે જેઓએ વાંચ્યા એ જ્ઞાની અને ન વાંચ્યા એ અબૂધ! પસંદ અપની અપની છે.

૨- બક્ષી વિશે નેટ જગતમાં –

મોટો ત્રાસ એ થાય કે લોકો બક્ષીથી એવા ઈમ્પ્રેસ થઇ જાય કે લોકોને જાણ્યે વધુ અને અજાણ્યે ઓછા બક્ષી સ્ટાઈલથી ઈમ્પ્રેસ કરવાના પ્રયાસમાં સતત રાચતા રહે અને એ માટે વધુ કશું કરવાની તસ્દી નથી લેતા, માત્ર મન પડે એવા એટલે કે ગમે તેવા નહી પણ ‘ગમે એવા’ શબ્દોનો ફાલૂદો બનાવી નાંખે અને ગુજરાતી શબ્દો/વિચારને મારી મચડીને ‘અગુજરાતી’ બનાવીને મૂકે અને માને કે બક્ષી થઇ ગયા!!

ખરેખર તો બક્ષીને આ ખબર પડે તો સૌથી વધુ ‘ખારા’ એ જ થઇ જાય.

~ અમૃતબિંદુ ~

બક્ષી સાહેબ વિશેની (મારી) અગાઉની  પોસ્ટ્સ 

20 ટિપ્પણીઓ

Filed under સાહિત્ય, Baxi Babu - Chandrakant Baxi

મારું (જ) સત્ય


૧૯૮૮ની સાલમાં એન્ટેક (ટીવીની કંપની)માં નોકરી કરતો હતો. એકવાર બધા નવરા બેઠા હતાં, અમે બધા કાઠિયાવાડી આમ પાછા ફાન્કોડી ખરાને? એટલે સહુ ઝીંક્યે રાખતા હતાં કે આમ કરી શકીએ ને તેમ કરી શકીએ, કોઈને ટીખળ સુઝ્યું, તો ચેલેન્જ મૂકી કે  EHT  ઊંધી ફિટ કરી શકો? એનો ડાયાગ્રામ જુવો કે આ ઊંધી ફિટ ન થાય,

TV EHT

TV EHT

પણ મેં કીધું ને આપણે ગુજરાતી અને એમાંયે કાઠીયાવાડી, એમ કંઈ મૂકી દઈએ? એક ભાઈએ ફિટ કરી દીધી! તમને થશે કે આ  થાય જ નહીં, કેવી રીતે કરી ?

તો એ ભાઈ સાહેબે PCBમાં ઊલટી ફીટ કરી દીધી. એ અલગ વાત છે કે પ્રેક્ટિકલી આ પોસિબલ નથી પણ વાત ઊલટી ફીટ કરવાની હતી, એ થઇ ગઈ એટલે આમ જુવો તો એ હાર્યો તો ન જ કહેવાય!!

આ બધું યાદ આવવાનું કારણ હમણાં કાત્જુ, માજીદ મેમણ વગેરે સંજુ બાબાની સજા માફીને લઈને જે રીતે દરેક ચેનલ પર પોતાનો કક્કો ખરો કરી રહ્યા છે એના પરથી યાદ આવ્યું.પણ અત્યારે ‘સંજુ સજા’ ઈશ્યુ વિશે કોઈના કે મારા વ્યૂ રાખીને વધુ માથું પકવવાનો નથી પણ આ પ્રકારના વલણ અંગે વિચાર આવે છે કે લોકો કેવા હોય છે? એકવાર બોલાય જવાય કે સ્ટેન્ડ લેવાય જવાય એટલે ગમે તેમ કરીને પોતાની વાત પકડી રાખવાની અને પ્રેક્ટિકલ કે સૈધાંતિક (થિયરી વાળી નહી) રીતે શક્ય કે યોગ્ય હોય કે ન હોય પણ હવે તો સિદ્ધ કરી જ બતાવવું કે મેં કીધું એ સાચુ એમ નહી મેં કીધું એ જ સાચું એ સાબિત કરી ને જ જંપવું.

અમૃતબિંદુ ~

અમુક લોકોમાં ‘સાચું હોય એ કહેવું’ એમ નહીં પણ ‘કહેવાય ગયું પછી એ સાચું છે’ એમ સાબિત કરવાની વૃતિ ઘર કરી ગઈ હોય છે.

update –

જૈન ધર્મની નયવિચારધારાથી હું પ્રભાવિત થયો છું. એક જ વસ્તુ જુદી જુદી અપેક્ષાથી કે દ્રષ્ટિથી જુદી જુદી દેખાય. નય શબ્દ ન્યાયની કરીબ છે. બધા નયોનું સંકલન એ પૂર્ણજ્ઞાન છે. જે નય એક જ દ્રષ્ટિને ખરી અને બીજી બધી દ્રષ્ટિઓને ખોટી સમજે, હું જ સાચો છું એમ સમજે, એ નય નથી એ નયાભાસ છે. છ આંધળાઓ અને એક હાથીની વાર્તા જૈન ધર્મનું પ્રસિદ્ધ ઉદાહરણ છે. દરેક આંધળો હાથીને પોતાની ‘દ્રષ્ટિ’થી જુએ છે! કાન કપડનારને હાથી સૂપડા જેવો, સૂંઢ પકડનારને ધોકા જેવો, દંતશૂળ સ્પર્શનારને ભૂંગળા જેવો, પગ પકડનારને સ્તંભ સમાન, પેટને અડનારને પખાલ જેવો, પૂંછડી ખેંચનારને હાથી લાકડી જેવો લાગે છે. અનુભવસિદ્ધ સત્ય જરૂર છે, પણ પૂર્ણ સત્ય નથી, માત્ર સત્યાંશ છે. આ કદાગ્રહી જ્ઞાન છે, હું જ સાચો છું એવો નયાભાસ છે. 

બીજા છ સરળ દેખાતા માણસો હાથીને જુએ છે. સૂંઢ અને મુખ એમ બે મોઢેથી એ પાણી પીએ છે માટે એ એને ‘દ્વિપ’ કહે છે, બીજો એના દાંત જોઈને ‘દંતી’ કહે છે, ત્રીજો એને હાથી કહે છે, એ સૂંઢ જેવા ‘હાથ’થી બધું કામ કરે છે, ચોથા માટે મદઝરતો હાથી ‘મતંગજ’ છે, પાંચમો દાંતને કારણે એને ‘દ્વિરદ’ કહે છે, છઠ્ઠાએ એની હડપચીને લીધે એને ‘કુંજર’ કહ્યો. આ બહુધર્મી પ્રાણી એકધર્મી બને છે ત્યારે હસ્તી કે હાથી બને છે. આ હાથીત્વ એ નય છે. કયું સાચું? હાથીનું ખંડદર્શન કે હાથનું અખંડદર્શન? અનુભવથી સમજાતું સત્ય પણ કેટલું અપૂર્ણ સત્ય હોય છે? 

(ધર્મ અને દર્શન, ચંદ્રકાંત બક્ષી, પૃ. 135)

^ Courtesy : Nehal Mehta

21 ટિપ્પણીઓ

Filed under ગુજરાત_ગુજરાતી, વૃતિ - પ્રવૃતિ, સમાજ, સાહિત્ય, Baxi Babu - Chandrakant Baxi, media, Nation, politics

‘20-20’ & ચોક્કે પે ચોક્કે પે ચોક્કા


ટાઈટલ પરથી લાગે કે ‘20-20’ રમાઈ હશે અને આ દેશી રજનીકાન્ત એ ચોક્કા ઠબકારી દીધા લાગે છે!પણ મને ઓળખાતા (રીયલી?) લોકો કદાચ ટીવી પર જુવે તો ય માને નહિં!

એ બધી રામાયણ પછી, પહેલા ગુજરાતી સાહિત્યના બે હીરો સાથે વિલન તો શું કોમેડિયન પણ ન ગણી શકાય એવાં RA1ના  ફોટા વાળો ફોટો જુવો!

મલ્ટી સ્ટાર (સ્ટીલ) મૂવી

આ બ્લોગનાં ઇન્ટ્રોડક્શન પેજમાં જ અગાઉ કહી ગયો છું એમ આપણે ય કો’ક દી કૉપી-માસ્ટરની ભૂમિકા નિભાવી નાંખીયે અને કોપિ કરવી જ હોય તો શરૂઆત લલ્લુ પંજુની બદલે ગુજરાતી સાહિત્યના શિરોમણી એવા બક્ષીબાબુના જ ક્વોટથી કરૂ તો તેઓ પોતાની કૃતિ/સર્જકતા વિશે કહેતાને કે કલાકાર પોતે જ પોતાની સર્જનપ્રક્રિયા સમજાવવા બેસે એ બીજાઓને ફાવતું હશે, મને બહુ ફાવતું નથી. પોતાના હાથે જ પોતાનું સ્તન દબાવ્યા કરતી સ્ત્રીને કયો આનંદ મળતો હશે? એ અનૈસર્ગિક છે, અવૈજ્ઞાનિક છે.

હવે મેં નકલ કરવામાં થોડી પ્રગતિ કરી, ટેક્સ્ટ થી તસ્વીર સુધી પહોંચ્યો અને એકની બદલે બબ્બે લોકો સાથે (અનાયાસ) નકલ થઇ ગઈ એ ધ્યાનમાં આવ્યું.

પહેલા ફોટામાં જેમણે શબ્દથી સરસંધાન કર્યું છે એવાં બક્ષી બાબુ અસલી ગન સાથે છે તો અમે ખખડી ગયેલી તોપ સાથે

અને

બીજામાં ગીરની નજીક પડતા ગોંડલના વસાવડાનો (જય) અસલી વાઘને ધક્કો દેતા હોય એવો ફોટો હોય તો અમે ય કચ્છના રુદ્રાણી ડેમ પર જઈને નકલી સિંહ સાથે (ડરતા ડરતા) ભાઈબંધી કરીને એનો કોલર તો નહીં પણ કેશવાળી જાલી હોય એવો ફોટો પડાવ્યો’તો !

-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-*-

અવાર-નવાર ઘણા બધા લોકો કહી/લખી ગયા છે એમ મેં પણ કહ્યું/લખ્યું છે કે જેઓ નેટ/સોશ્યલ નેટવર્કિંગને ક્ષુલ્લક માને છે તેઓને કાં તો ભાન નથી પડતી અથવા તો તેઓ (આમ તો આ દૂનીયા માટે જ) મીસ-ફિટ છે. એ નેગેટીવ વાત વધુ ન કરતાં મારા સાથે જે પોઝીટીવ બનાવો બન્યા છે એનું લિસ્ટ અને વાતો તો ખૂટી ન ખૂટે એમ છે. એમાં મેં શું લીધું , સમાજને શું આપ્યું? એના કરતાં દુનિયા એ મને શું શું આપ્યું એની તો શું વાતો કરું? કેટકેટલા લોકો, ક્યાં  ક્યાંથી શું શું આપે છે! (ગોંડલ, રાજકોટ, અમદાવાદ, અમેરિકા, સૂરત, વડોદરા, દુબઈ, આણંદ-વલ્લભ વિદ્યાનગરથી) કોઈ બૂક, કોઈ વિચાર, કોઈ દોસ્તી, કોઈ મીઠાઈ, કોઈ સીડી/ડીવીડી, કોઈ અમુક સ્થળો વિશે માહિતી…. થોડાં વરસો અગાઉ અમુક મિત્રો (શિવાની, લજ્જા, દીપુ અને ધૈવત ત્રિવેદી) એ તો ઓરકુટ પર મારા નામની કોમ્યુનિટી પણ બનાવી હતી! આમ આ લિસ્ટ લંબાતું જ જાય એમ છે, અમુક લોકોએ ઓ તાકીદ પણ કરી છે કે અમને મન પડ્યું અને તમને આપ્યું એટલે ખબરદાર જો અમારા  નામનો ઉલ્લેખ સુધ્ધાં કર્યો છે તો !

આવી જ રીતે નેહલ મહેતાએ અત્યાર સુધીમાં અડધો ડઝન જેટલી બૂક્સ આપી હતી અને ગઈ કાલે જન્મદિવસની ભેંટ તરીકે  ફરી પોણો ડઝન બૂક્સ મોકલી એટલે એના તરફથી કુલ્લ ૧૪ બૂક્સ થઇ. એનો આ કોલાજ જુવો

મહેતા મારેય નહીં, ભણાવે ય નહીં
પણ
વંચાવે જરૂર 🙂

જેમાં એક ફોટો છે ગઈકાલની બૂક્સ તો બીજો ફોટો (બે બાદ કરતાં) બધી બૂક્સનો અને ત્રીજો છે એ મેં બનાવેલ લિસ્ટનો .

[ અને મારી લાયબ્રેરીમાં બધા પુસ્તકો મળીને અર્ધી સદી પૂરી કરી 🙂 ]

~ અમૃતબિંદુ ~

આટલું બધું લાં….બુ લચક (પણ લવચીક નહિ એવું) વાંચનારને સવાલ થવો જોઈએ:  “સાલ્લું કાન્તિ ભટ્ટનો લેખ છે કે શું? શિર્ષકને અનુરૂપ કંઈ નહિ?”

ઓકે તો  શિર્ષાસન  જવાબ:

  • નેહલ મહેતા એ જે નવ બૂક્સ મોકલાવી એ અમૂલ્ય જ છે છતાંપણ એનો સરવાળો કરીયે તો થાય છે ૨૦૨૦ (અંકે રૂપિયા બે હજાર અને વીસ પૂરા)
  • જિંદગીના બે ચોક્કા (૪૪) પૂરા કરીને ૪૫માં વરસની ગૂફામાં પ્રવેશ !

<  હજુ ન ધરાણા એટલે કે ન કંટાળ્યા હોય તો બેંતાલીસમાં બથર ડે ની આ પોસ્ટ પણ છે!  >

27 ટિપ્પણીઓ

Filed under વાર/તહેવાર/પ્રસંગ/પર્વ, વૃતિ - પ્રવૃતિ, સાહિત્ય, Baxi Babu - Chandrakant Baxi, social networking sites

વેજ_નોનવેજ=ફરાળી


બક્ષી સાહેબે કંઈક આ પ્રકારનું લખ્યું છે ને કે દરેક ઉંમરની એક મજા હોય છે, ૧૬ વર્ષની ઉંમરે ઉઘાડી છોકરીયોના ફોટા (અત્યારે તો એવો સવાલ થાય કે માત્ર ફોટા જ ?!;) ) જોયા હશે તો  ૬૧ વર્ષની ઉંમરે અન્ય કશું જોવામાં બાધા નહિ રહે.

જય વસાવડાએ પણ લખ્યું છે કે તેઓ બિન્દાસ પોતાના ઘરમાં પોતાના મધરની હાજરીમાં “પ્લે બોય” નાં પન્ના ઉથલાવતા.

આવી આવી વાતો એટલે યાદ આવી રહી છે કે અમુક મિત્રો જે પહેલા નોન વેજ sms મોકલતા તેઓ હવે સુવિચારોના ઓવરડોઝ મોકલી રહ્યા છે. આ પાછળ શું કારણ હશે?

* હવે આ ઉંમરે આવું આવું મોકલીશું તો લોગ ક્યા સોચેંગે ? એવો દંભ/ડર  હશે ? !

* બાળકો મોટા થઈ ગયા હોવાથી એમના હાથમાં મોબાઈલ આવી જાય અને જુવે તો બચ્ચે લોગ ક્યા સોચેંગે ? એવો દંભ/ડર  હશે ? !

* પૂરતી મજા માણી લીધી એટલે હવે એ બધું નિરર્થક લાગતું હશે?

* દિમાગમાં (બેકગ્રાઉન્ડમાં) ‘ઉમરીયા કટતી જાયે’ સંભળાતું હશે?

બીજી એક વાત કે નોન વેજમાંથી વેજ અને ખાસ તો શુદ્ધ(!) સાત્ત્વિક/ફરાળી sms શરૂ કરનાર males જ છે જ્યારે females તરફથી એ પ્રવાહ અવિતરત ચાલુ છે એટલે મને તો લાગે છે પુરુષોમાં દંભ અને ડર નો ભાવ સ્ત્રીઓ કરતા વધુ હાવી હશે .

અમૃત બિંદુ ~

અમિતાભને કોઈએ Non veg SmS અને અભિષેક વિશે કંઈક સવાલ કર્યો ‘તો એનો જવાબ:  “કભી કભી હમ એક-દુસરે કો  ફોરવર્ડ ભી કરતે હૈ !”

^  ક્યાંક વાંચ્યું/સાંભળ્યું  હતું, શબ્દશઃ યાદ નથી  

4 ટિપ્પણીઓ

Filed under એજ્યુકેશન એન્ડ પેરેન્ટીન્ગ, ગુજરાત_ગુજરાતી, ધર્મ, રમૂજ, વૃતિ - પ્રવૃતિ, સમાજ

ચોપડી અને ચોપડા


  • સમય ૨૦૦૮નો . શ્રી ચંદ્રકાન્ત બક્ષી સાહિત્ય મંડળ  નામક એક ગૃપ એ બક્ષી બાબુના દેહાંતને બે વરસ થયા, એ નિમિત્તે એ મંડળે એક ડીવીડી બનાવી અને એ ડીવીડી વિમોચન કાર્યક્રમની તડામાર તૈયારીના ભાગ રૂપે  પ્રતિષ્ઠીતો ને નિમંત્રી રહ્યા હતા. ભાઈ હરનેશ સોલંકીએ એક ‘પ્રતિષ્ઠિત’ ને નિમંત્રણ માટે વાત કરી તો એ ‘મહાનુભાવે’ જે કહ્યું એ સાંભળીને હરનેશભાઈને જે કળ ચડી હશે એ હજુ યે ઊતરી નહિ હોય. મહાનુભાવ ઉવાચ : “અચ્છા, બક્ષી સાહેબ પણ આવશે ને ?”
  • સમય જૂલાઈ ૨૦૧૧નો . હું ગાંધીધામથી ભુજ (ટ્રાવેલ્સમાં) જઈ  રહ્યો હતો. જય વસાવડા એ પ્રેમથી એમના બે પુસ્તક ગિફ્ટ કરેલ  ‘સાહિત્ય અને સિનેમા’  તેમજ ‘પ્રિત કિયે સુખ હોઈ માંથી   ‘સાહિત્ય અને સિનેમા’ વાંચી રહ્યો હતો. બાજુમાં બેઠેલી કન્યાનો સવાલ : “જય વસાવડા? સરસ. મારા પણ પ્રિય લેખક છે.” મારું ખુશ થવું સ્વાભાવિક છે. પણ ખુશી હંમેશા અલ્પ આયુ હોય છે. એણે ફરી ટમકું મૂક્યું : “જય વસાવડા કોઈ છાપામાં લખે છે કે નહિ?”
  • સમય ખબર  નથી પણ કદાચ નવેમ્બર જ હશે ધૈવત ત્રિવેદીને કોઈએ પૂછ્યું : “આ ર.પા. છે કોણ?”  (સવાલ બીજે પૂછાયો હતો પણ એના જવાબરૂપે DT એ FB પર દસ નોટસ સ્વરૂપે રમેશાયણ મૂકી એ દરેક ગુજરાતીએ (ચાહે પછી તે સાહિત્ય/કવિતામાં રસ ધરાવતા હોય કે નહિ ) વાંચવી એવો મારો આગ્રહ છે.
  • સમય ૦૭ ડીસેમ્બર ૨૦૧૧ નો. એક કંપનીમાં ગયો, મારા હાથમાં સફારીનો લેટેસ્ટ અંક  હતો. પછી જે થયું અને આ બ્લોગ પોસ્ટનું નિમિત્ત પ્રસંગ FB પર મૂક્યો હતો એ (કોમેન્ટ્સ સાથે)-
‎’ગુજરાતીઓને ચોપડીમાં નહીં પણ ચોપડામાં રસ (ઝરે) છે’ – એવું કહેવાય છે પણ મને તો આજે એનો (વધુ એક વખત) સાક્ષાત્કાર થયો =>

“વાહ! રજનીભાઈ તમને પણ વાંચનમાં રસ છે?, બતાવો તો કયું મેગેઝિન છે?”

હું હજુ ખુશી (વાંચો હરખ) થી મારા હાથમાંનું લેટેસ્ટ ‘સફારી’ આપવા જતો હતો ત્યાં ભાઈસાહેબ બોલ્યા “સફારી? આ પેલા RSS વાળાનું તો નથી ને? નહીતર નથી વાંચવું !”

લંબાયેલો હાથ પાછો લેતા મેં કહ્યું = “હા, RSS વાળાનું જ છે, તમે રહેવા દો” (તો કૃપા થશે)

^આ ભાઈસાહેબ ACCOUNTSના માણસ(?!?!?!?!?!?!?!) છે જે જાણ ખાતર .

    • Heena Parekh Hahaha.

      16 hours ago · Like
    • Harshad Italiya Safari last 5 yr thi bandh 6. 4 partner malta nathi lavajam bharva mate. :-/

      16 hours ago · Like ·  1
    • Kartik Mistry ‎@Harshad What’s big deal? It is investment. Go ahead.

      16 hours ago · Like ·  1
    • Envy Em Tamare yaar etlu ashwasan levu joie ke emne ‘RSS’ ni khabar che baki ava loko ghani vakhat patni ne puche ke aa chokra kona che ??? bahar kadh

      16 hours ago · Like ·  3
    • Harshad Italiya Yes kartikbhai next month thi avanu 6.

      16 hours ago · Like
    • Kartik Mistry I even don’t subscribe and directly get it from newspaper vendor. Safari’s postal department is mess and I don’t like to read it late 😀 (loyal Safari reader since issue #9).

      16 hours ago · Like ·  2
    • Rajni Agravat ‎Envy Em
      (માત્ર)મનમાં તો એવી ગાળો આપી કે કિન્નરભાઈની દેવ સા’બ આર્ટીકલ યાદ આવી જાયHarshad Italiya
      દોસ્ત Kartik Mistryની વાત (અને સલાહ) સાચી છે . હું ય સ્ટોલ પરથી જ ખરીદુ છું.

      16 hours ago · Like ·  3
    • Envy Em harshad, mari pase line lagti lavajam bharva vala ni..skim ma

      16 hours ago · Like ·  1
    • Ujval Adhvaryu HA HA HA RSS.

      16 hours ago · Like
    • Chetan Bhatt It is sign of intellect (as they believe) to criticise RSS and Hinduism. Baaki sab bakwas….

      16 hours ago · Unlike ·  2
    • Ujval Adhvaryu આજના સમયમા પણ એવા મુર્ખાઓ છે જે આરએસએસના હજીય ખાખી ચડ્ડિ અને કાળી ટોપી ધારી કુશ્તિબાજ જ સમજે છે .

      16 hours ago · Like ·  1
    • Varma Sanket હા હા હા. હું પણ બધાં મેગેઝીન સ્ટોલ ઉપરથી જ ખરીદું છું. ઘણીવાર હું મેગેઝીન લઈને બાઈક પર આવતો હોઉં ત્યારે એ બાઈકના હેન્ડલ આગળ મેં ખોસેલા હોય. પછી મારે રસ્તામાં ક્યાંક ઉભા રહેવાનું થાય-કૈક કામ હોય તો ય હું એને ત્યાં જ રહેવા દઉં છું. કારણકે મને ખબર છે કે એણે કોઈ ચોરી જવાનું નથી. હા હા હા

      16 hours ago · Unlike ·  4
    • Jayram Mehta વાંચવા માટે પૈસા ના હોય અને….વાંચનભૂખ સંતોષવા માટે મેગેઝીન્સ-બુક્સની ” ચોરીઓ ” થવા માંડે….એવો દિવસ ક્યારે આવશે ? સંકેત….તમે સાચા છો, બાઈકના હેન્ડલ પરથી મેગેઝીન્સ ‘સાથે લઈને’ જયારે તમે જવા માંડશો એ દિવસથી ” વાંચે ગુજરાત ” ખરા અર્થમાં સાર્થક થયું ગણાશે….

      15 hours ago · Unlike ·  4
    • Harshad Italiya Envybhai have lavajam bharo to jaan karjo.

      15 hours ago · Like
    • Vivek Rabara ચાલુ ટ્રેને ચડી જવાની આ બધાની હે’બિટ'(બીટ પણ બૌ વધારે) હોય છે.

      14 hours ago · Like
    • Praful Kamdar માનું છું કે એ ભાઈ ફેસબૂક પર ન હોય……ને ફેસબૂક પર જેટલાં આપણાં મિત્રો છે તેમાંના કેટલાં ‘ સફારી ‘ વાંચે છે ? ઠીક છે, આ કારણે ઘણાંને ખબર પડશે કે ‘સફારી ‘ જેવું કોઈ મેગેઝીન છે અને રજની ભાઇ પણ વાંચે છે…બે ચાર પાંચ મેગેઝીનનો ઉપાડ થઈ જાય તો કંઈ કે’વાય નહીં……આભાર.

      13 hours ago · Like ·  1
    • Raj Prajapati તે બિચારા ભાઇ હતા ને એટલે હાથ પાછો ખેચી લીધો છે. જો…… હોત તો ચાલુ ટ્રેનમાં ચડીને મેગેઝીનના અંદરના પાને મોબાઇલ નંબર લખીને સામેથી આપવા ગયા હોત….

      13 hours ago · Unlike ·  1
    • Parth Joshi

      Ha ha safari ne rss ne su leva deva ?
      safari hun dar vakhate rokade j kharidu chu su che ke 3ji 4thi ae aavi jay ne .
      baki me aekad var amuk magazine chorelu che doctor na waiting room ma request kari vanchava lai java do anhi time nathi hu…See More
      11 hours ago · Unlike ·  1
    • Parth Joshi jyan jaiye tyan scn kari leva nu

      11 hours ago · Like
    • Envy Em Praful Kamdar, Safari gujarat mate 24 carat no diamond che. Ketla loko vanche che e to 2 divas pachi stall par koi leva jay to y khabar padi jay..madvu muskel hoy che.
      Baki, Rajnibhai e je kisso lakhyo e to sanatan satya che Gujarat mate. Paisa sivay kasha ma ras nathi samany loko ne.

      7 hours ago · Unlike ·  1
      • Harnesh Solanki હવે તો ચોપડા ( પ્રેમ), રાવલ ( પરેશ ), કુમાર ( અક્ષય) વિ.ને ગુજરાત અને ગુજરાતીમાં વધારે રસ જાગ્‍યો હોય તેવું લાગે છે……..

        ~ અમૃતબિંદુ ~

        હે પ્રભુ! મને ગમે તેવા દુઃખ/વિપત્તિ આપજે પણ કદી કોઈ અરસિકને કવિતા સંભળાવવી પડે એવો અવસર ન આપજે

        ^આવું કંઈક સંસ્કૃત સુભાષિત છે (કોઈ સાચુ અને પૂરું યાદ અપાવજો  એટલે અહીં સુધારી શકું )

7 ટિપ્પણીઓ

Filed under એજ્યુકેશન એન્ડ પેરેન્ટીન્ગ, ગુજરાત_ગુજરાતી, વૃતિ - પ્રવૃતિ, સંવેદના, સમાજ, સાહિત્ય, Baxi Babu - Chandrakant Baxi

બક્ષીનામા : આપવડાઈથી છલકતો અંગત દસ્તાવેજ


શિર્ષક પરથી કદાચ એમ લાગે કે આજે બક્ષી સાહેબના જન્મદિવસે આ વાયડો રજની અગ્રાવત શું કરવા/લખવા બેઠો છે? !

પણ ના, આ શિર્ષક  મારા દિમાગની ઉપજ નથી પરંતુ મોરારીબાપુ દર વરસે ‘અસ્મિતા પર્વ’ નું આયોજન કરે છે અને સૌ સાહિત્યકાર/પત્રકાર/કલાકાર એ પ્રસંગે જે વકત્વ કે કલા રજુ કરે છે એનું પ્રિન્ટવર્ઝન એટલે “અસ્મિતાપર્વ : વાક્ધારા” અને એના કુલ્લ દસ ભાગ મેં જોયા/વાંચ્યા છે, ત્યાર પછી પ્રકાશિત થયા હોય તો ખ્યાલ નથી! એમાનાં  દસમા ભાગમાં ભરત મહેતા  (કોણ?!) ના વકત્વ્યનું ટાઈટલ છે. એ વકત્વ્યમાંથી અમુક અંશો મૂકું છું બાકીની ટીકા-ટિપ્પણી જે કોઇ વાંચે એના પર છોડું છું.

  • ગુજરાતી ‘હું’ અંગ્રેજી ‘I’ની સરખામણીમાં દેખાવડો હોવા છતાં, વાંકોચૂકો વળી ગયેલો, નમ્રતાથી પુષ્પો વડે સ્વાગત કરતી કન્યા જેવો શરણાગતિનો ભાવ જગવતો દેખાય છે. જ્યારે ‘I’ માટે તો એમ કહેવાયું છે કે ‘I’ is always capital. આલોકપ્રીતિ, સ્વપ્રીતિની માનસિકતાનો આ સબળ પુરાવો છે. સવાલનો સવાલ એ રહે છે કે આત્મકથાને કળા સ્વરૂપ બનાવનારું તત્વ કયું વ્યક્તિનો ઇતિહાસ એ તો આત્મકથાની સામગ્રી છે. એ સામગ્રીને ભૂતકાળનાં ધૂળ ચઢેલાં પ્રસંગોને, સારી લખાવટ તાજગી આપે એવી થોડીક તાજગી ‘બક્ષીનામા’માં હાજર છે. એ આત્મકથામાં જરૂરી છે પણ એટલા માત્રથી આત્મકથા કળા બનતી નથી. અન્ય સ્વરૂપોની માફક અહીં સામગ્રીનું કેવળ પ્રયુક્તિઓ થકી થતું રૂપાંતરણ આસ્વાદ્યતત્વ નથી. એની આસ્વાદ્યતા પડી છે તુમલ આંતરદ્વંદ્વમાં.
  • ‘બક્ષીનામા’માંથી પસાર થતાં, એનાં બાવન પ્રકરણો પૂરાં કરતાંબાવન બહારો અનુભવ થાય છે? તિલક કરતાં ત્રેપન થયાંની વ્યર્થતા અનુભવાય છે.
  • કોઇ વ્યક્તિએ આત્મકથા લખવા કે નહીં લખવાનાં સચોટ કારણો હોય છે. બક્ષીએ આત્મકથા લખવાનું કારણ આપ્યું છે તે સાવ છીછરું છે. સરેરાશ હિન્દુસ્તાની ૫૬ વર્ષ જીવે છે. પોતે ૫૬ના થયા એટલે હવે આત્મકથા લખી નાખવી જોઇએ તેમ માને છે.
  • આરંભમાં જ બક્ષી લખે છે –  ‘ગુજરાતી ભાષાના આત્મકથા સાહિત્યમાં કલાપી. ગાંધીજી, મુનશીની યશસ્વી પરંપરામાં એક સૈનિક તરીકે હું જોડાઈ શક્યો છું એનો આનંદ છે, ગર્વ છે.’ (પૃ. ૧૧) પ્રચુર માહિતીના ખાં બક્ષીસાહેબની અહીં સરતચૂક છે કારણ કે કલાપીએ આત્મકથા લખી નથી!
  • યાજ્ઞીકના કારણે હિંદુસમાજને ફટકારે છે એમાં અતિશયોક્તિ છે. વિભીષણના પાત્રને અન્યાય કરી બેસે છે. ‘વફા’ શબ્દ હિંદુ નથી, હિંદુઓ વફાદાર નથી. ૮૭% હિંદુઓ હોવા છતાં સતત હારતા રહ્યા એવાં તારણો લગી પહોંચી જાય છે.
  • કલકત્તાની દુકાને બેઠેલા બક્ષીને ગુજરાતી વેપારી હોવાના કારણે બે બંગાળી છોકરાઓ ધમકાવી જાય છે ત્યારે અનુભવે છે કે પોતે જાણે જર્મનીમાં યહૂદી હોય, કલકત્તા પરનો પ્રેમ ઓસરી જાય છે.બે બંગાળી છોકરાની હેરાનગતિથી કંટાળેલા બક્ષીએ ભારતીય મુસ્લિમો સંદ્રભે વિચાર્યુ હોત તો બાબરીકાંડ કે ગોધરાકાંડ વખતે પ્રગટ થયેલી એમની પ્રતિક્રિયાશીલ વિચારણા હોત ખરી? આપવડાઈમાંય અતિશયોક્તિ વંચાય છે.
  • સાહિત્યમાં માનપાન વિશે બેફિકર છું એવી ડંફાશનો (‘પેરેલિસિસ’ઇનામ સંદ્રભના) આવા વિધાનો છેદ ઉડાડે છે. વળી, બક્ષીના સમગ્ર સાહિત્યપ્રદાનને લક્ષમાં લેતાં પણ એમનો આ દાવો સ્વીકારી શકાય એવો નથી.
  • ‘બક્ષીનામા’માં ગૌણ ચિત્રોમાં વડીલોનાં અહોભાવપૂર્વકનાં આલેખનો છે. સુદીર્ઘ દામ્પત્ય ભોગવનાર બક્ષી આત્મકથામાં એમનાં પત્ની બકુલાબહેનને હાંસિયામાં ધકેલી દે છે. એકાદ બે દ્રશ્યો સિવાય ક્યાંય કરતાં ક્યાંય નજરે પડતા નથી.
  • એવી જ રીતે સોળ વર્ષ પછીના નાનકડા નિવેદનમાં એમને દીકરી રીવા યાદ આવે છે.
  • જે નથી મળ્યું એનો વસવસો બક્ષીને કાયમ રહે છે.
  • ‘બક્ષીનામા’નો અસહ્ય ખંડ છે ગુજરાત, ગુજરાતી અને ગુજરાતી સાહિત્યકારોની એમણે કરેલી ટિપ્પણીઓ વાળો. આપણે ત્યાં જો કોઇ બિનગુજરાતીએ આવું લખ્યું હોય તો મોટો વિવાદ થઈ જાય. (આ વિશે ભરત મહેતા એ પૃ-૫૬, ૩૪, ૮૪, ૨૩૫, ૪૩૦, ૩૭૪, ૩૭૫ વગેરેમાંથી સવિસ્તાર અવતરણો ટાંક્યા છે જે અહિં ટાઈપ કરતો નથી)
  • પોતે ડીઘાનો દરિયો, દક્ષિણ ભારતના T-Estate કે ઇંગ્લેન્ડ જોયા વિના આલેખેલા એની ગૌરવભેર વાત કરે છે. પણ ગુજરાતી વછેરાલેખકો ‘લોકેશન’ પર જઈને જોયા વિના લખી શકતા નથી એમ નોંધીને લખે છે કે – ‘લખે તો એની ગુણવત્તા સેનેટરી ટોવેલ’થી વધુ નથી. (પૃ ૩૪૧)
  • થોડાંક સ્થાનો બાદ કરતાં ‘બક્ષીનામા’માં સપાટી પરનાં છબછબિયાં વધારે છે. દુર્ભાગ્યે આપણે ત્યાં એનોય એક મોટો વાચકવર્ગ છે. બહુશ્રુતતાનો ધસારો, અંટસંટ તત્વજ્ઞાન, ‘સાહિત્યકારોને અપ્રિય છું, લોકોને પ્રિય છું’ નો લવારો આત્મકથાને આંતરે છે. પોતાની શક્તિઓ વિશેના આત્યંતિક ખ્યાલ એમને બકવાસ સુધી ઘસડી જાય છે. એકાદ બે સારી નવલકથાઓ, થોડીક વાર્તાઓ અને માહિતીપ્રચુર પત્રકારીલેખો એમનું સરવૈયું છે. આ દસ્તાવેજનું સ્તર ઓળંગી શકતી, વળી દસ્તાવેજ પણ પાચો અંગત જ વધારે છે. તેથી ‘બક્ષીનામા’નું સમાજશાસ્ત્રી મૂલ્ય પણ નથી રહેતું. સુંદરમે બક્ષીને એક પત્રના જવાબમાં લખેલું – “તમારો બકવાસ મળ્યો, લાક્ષણિક છે.” ‘બક્ષીનામા’માંથી પસાર થયા બાદ મારે પણ સુંદરમના વિધાન નીચે કેવળ સહમતિની સહી જ કરવાની રહે છે.   
~ અમૃત બિંદુ
‘બક્ષીનામા’ મારી અંતિમ કૃતિ છે કે નહીં, મને ખબર નથી. મારે મારી આત્મકથામાં શું લખવું અને એ કેમ લખવી એ વિષે પણ અમુક વાચકોએ મને ધમકાવીને સલાહો આપી છે. વાચક માલિક છે, કોઇ શિકાયત નથી. પણ આ જિંદગીની વાર્તા તો પૂરી થવા આવી છે. આવતા ભવ ખ્યાલ રાખીશ….
મને તો એક જ વાતની ખબર છે. મારા પ્રિય કબીરની ભાષામાં કહું તો … સાંચી બાત કહૌ મૈ અપની, ભયા દિવાના ઔર કી સપની ( હું તો મારી પોતાની સાચી વાત કહું છું. તમારે મને દીવાનો કે સ્વપ્લદર્શી જે સમજવું હોય એ સમજજો.)
^ (ધારાવાહિક રૂપે પ્રકાશિત થઈ રહેલ ‘બક્ષીનામા’નો  ૪૦માં  પ્રકરણે પ્રવાહ અટકાવ્યો’તો ત્યારે બક્ષી સાહેબે વાચકોને પત્ર લખ્યો’તો એમાંથી….. )


21 ટિપ્પણીઓ

Filed under ગુજરાત_ગુજરાતી, વૃતિ - પ્રવૃતિ, સમાજ, સાહિત્ય, Baxi Babu - Chandrakant Baxi