Category Archives: સાહિત્ય

ગુજરાતી ભાષા : લેખકો, પત્રકારો, વાચકો અને વિવેચકોની એક ?


આ પોસ્ટમાં વિચારો કે વાતની સળંગતા જોવા ન મળે અથવા પહેલા ફકરાને બીજાના બદલે કોઇપણ અન્ય ફકરા સાથે સંબંધ હોય એવું પણ લાગે પણ “ભાવના”ને સમજવી !

થોડા દિવસો પહેલા ક્રિશ્નકુમાર ગોહિલ એ fb પર એક પોસ્ટ મૂકી હતી – ‘સૌરાષ્ટ્રના અખબાર/સમાચારપત્રો માં સૌથી વધુ જોવાં મળતા શબ્દપ્રયોગો’ એના પરથી જેમ ‘…. ઉલ્ટા ચશ્માં’ વાળા ભીડેને હમારા જમાનાનો હુમલો/જુમલો આવે એમ મને ય ઓરકૂટ વખતે GMCC કોમ્યુનીટી પર આવો એક થ્રેડ હતો એ યાદ આવ્યો. ત્યારબાદ KGની એ પોસ્ટ WA msgમાં રૂપાંતર થઈને (નામ સાથે અને નામ વગર) ફરવા/ફેલાવા લાગી. ઓરકુટ-fbને વચ્ચે  રાખીએ તો હસમુખ ગાંધીએ ‘સમકાલીન’માં આ શબ્દો વિશે લખ્યું હતું અને  એમના જ સંદર્ભ સાથે ૨૨ જૂન ૨૦૧૬ના કાના બાંટવાનો  દિવ્યભાસ્કરની કળશ પૂર્તિમાં લેખ છે.

એ જ દિવસે એ જ પૂર્તિમાં પ્રણવ ગોળવેલકરનો લેખ છે જે પત્રકારો/સાહિત્યકારો/વાર્તાકારો પર છે. મેં પણ એ જ દિવસે fb પોસ્ટમાં લખેલું એમ આ બંને લેખમાં મુદ્દા-વિષય-ભાવ એક જેવો હોવા છતાં એક નથી પણ કદાચ વાતારણમાં જ કંઇક એવી વાસ હોવી જોઈએ કે અનાયાસ (આ જ નહિ પણ આ)  બાબતે WA અને fb ઈનબોક્સમાં વાતું નીકળી હતી. સ્વાભાવિક છે કે ત્યાં વાત થતી હોય એ આડીઅવળી (‘રેન્ડમલી’ કહેવાય?) વાતચીત થઇ હોય જેને ચર્ચા ના કહી શકાય પણ લોકો કહેતા હોય છે.

આ જ શબ્દને પકડું કે જે ન કહેવાય છતાં પણ કહેતા હોઈએમાં એક-બે શબ્દ યાદ આવે ‘વાચક’ અને ‘લેખ’.  બ્લોગમાં નવો નવો હતો  અને નિયમીતપણે આવતો  ત્યારે જે નવાઈ લાગતી એ આજે પણ એમની એમ જ સચવાઈને પડી છે કે બ્લોગ પોસ્ટને લોકો ‘લેખ’ કેમ કહી દેતા હશે? અજાણતા અને અજ્ઞાનતા કે બેદરકારીમાં કે પછી જાણી જોઇને? કે ‘લેખ’ કહો એટલે એ લખનારની ‘લેખક’માં ગણતરી થઇ જાય એવી ગણતરી હશે? અને ચાલો દલા તરવાડીની પરંપરા નિભાવવા એ ભલે ને ‘લેખક’ નું બિરુદ ‘પહેરી’ લ્યે, પણ એમને (ભૂલભુલથી) વાંચવા વાળાને (એમના) ‘વાચક’ની ટોપી કેમ પહેરાવતા હશે? આ વાત પર મને એમ મનમાં થયું કે કોઈને ‘બેટા’ કહેવાથી એના ‘બાપ’ થોડા બની ગયા કહેવાય?!

વાચકો જેટલા સહિષ્ણુ અને સમજદાર હોય એટલા લેખકો-પત્રકારો હોય છે? આપણને એક લેખકની શૈલી પસંદ હોય તો બીજાની વિચારધારા તો અન્યની વિષય પસંદ કરવાની રીત. અને આજે જે ગમ્યું હોય એનું  પછીનું કે પહેલાનું લખાણ ગમે અને ના ય ગમે પણ ગાંઠ બાંધીને રહેતા નથી, અને એ ગાંઠ નથી બાંધતા એને એ લોકો ‘વફાદાર’ છે કે નહિના ત્રાજવે તોળી લેતા હોય એવું પણ બને. સામાન્ય રીતે સમય જતા વાચક બદલાતો એટલે કે ‘અપગ્રેડ’ થતો હોય છે પણ લેખક પોતાની વિચારધારાને પકડી રાખે છે કે  છોડી શકતો નથી?  લેખક ઘણીવાર સમજવામાં થાપ ખાઈ શકે કે વાચક સમજી જાય છે કે તમે પહેલા પાક્કું કરી લીધું છે કે શું લખવું છે પછી એમાં (વિચાર નહિ) શબ્દો ગોઠવી દેવાનું કામ કર્યું છે – એને જ કદાચ બક્ષી ‘ફિટર’કહેતા કે નહીં?

અને વાચક? વાચક બબુચક હોય એવું લેખકો માને કે સમજી શકે પણ (મારા જેવો) એ વાચક WA-FB-ગૂગલ અને બે ચાર છાપાં વાંચીને વિવેચકની અદામાં આવી જતો હોય છે. ઉત્સાહ અને ઉતાવળમાં માહિતી અને જ્ઞાન કે સમજ  વચ્ચેનો ભેદ પામતા ભૂલી જાય છે. અને જો ન ભૂલે તો પણ એને ભૂલભુલૈયામાં ભમરડાંની જેમ ફેરવીને મૂકી દેવા વાળા ‘હોંશિયાર’ પણ પડ્યા છે.

આમ કરતા ખો નીકળી જાય ભાષાનો. ધીમે ધીમે પણ નહિ પરંતુ ક્યારે ફટાક દઈને વાચક એની ભાષામાં કોઈ સફળની નકલ કરતા પોતીકી શૈલી અને ભાષા ગુમાવી બેસે એ પણ એને ખ્યાલ નથી રહેતો. આપણે સાવ ખોટી રીતે સ્વીકારી અને સમજી જ લીધું છે કે શુદ્ધ અને સરળ ગુજરાતીમાં પાંચ વાક્યો લખવા પણ મુશ્કેલ છે. અને એવું પણ બને કે ‘સેલ્ફી’ ને જબરજસ્તીથી ‘સ્વયં-છબી -પ્રતિબિંબ-ગ્રહણ’ જેવું અટપટું અને ન સમજાય એવું નામ આપીને પૂછે  કે આને શું કહેવાય એ ખબર છે? fb –WA-બ્લોગ-લાઈક-પોસ્ટ-બેટરી-મોબાઈલ-ચાર્જર-ટેલીફોન-ટીવી-મેગેઝિન-કૉલમ  આવા અસંખ્ય શબ્દો છે જે વ્યવહારિક ભાષામાં વાપરીએ છીએ અને એને બદલવાની કોઈ જરૂર પણ નથી. પરંતુ થોડા સજાગ તો થઇ શકીએ ને? આપણી (કે કોઈપણ) ભાષા એટલી અઘરી કે અધુરી તો નથી જ કે એની હાંસી ઉડાવીને આપણી અણઆવડતને છુપાવીએ. પચાસ-સો વરસ પહેલાના લોકો જે ભાષા-શૈલી-શબ્દોનો ઉપયોગ કરતા એમાં બદલાવ તો આવે જ , અને આવવો પણ જોઈએ પરંતુ એ ન ભૂલવું જોઈએ કે ગુજરાતીમાં પણ સરળ શબ્દો છે જ. હું પણ થોડા સમયથી જ સચેત થયો છું કે સમજ્યા વગર હિન્દી-અંગ્રેજી-ઉર્દુ  અને ઘણીવાર તો ખબર ય ન હોય કે કઈ ભાષાના શબ્દો છે એને વાપરતા પહેલા થોડી ક્ષણો (સેકન્ડો !) તો વિચારીએ કે આપણા મનમાં જે વિચાર આવ્યો એને અનુરૂપ સામાન્ય ગુજરાતી ભાષામાં કોઈ શબ્દ છે ખરા? એક અઠવાડિયા સુધી પ્રયોગ કરો અને પછી અનુભવ કે માનસિક સ્થિતિ વિશે લખજો કે વિચારજો.

અમુક વખતે આપણે લોકોને ટપારીએ નહિ તો કાંય નહિ પણ ધ્યાન દોરવું એ આપણી ફરજ છે એ પણ (જાણી જોઇને) ભૂલી જતા હોઈએ છીએ. શરૂઆતમાં ઉપર કહ્યું એમ વાતચીતનો ‘ધોળકિયા’ અટકનો દાખલો લઈએ તો હિન્દીભાષી સ્વાભાવિકપણે અજાણતા  DHOL  નો ‘ધોળ’ ની બદલે ‘ઢોલ’ ઉચ્ચાર કરે. આપણે એમની મજાક કર્યા વગર એમનું ધ્યાન દોરવું જોઈએ કે ‘ઢોલકિયા’ નહીં પણ ‘ધોળકિયા’. પરંતુ એવું થતું હોય છે કે એમની  મજાક કરવામાં આપણે પણ ‘ઢોલકિયા’ કહેવા માંડીએ.

વધુ એક શબ્દ કે ચલણ યાદ આવે છે RIP ! એના બદલે ૐ શાંતિ ન વાપરી શકાય? શા માટે RIP જ? જડતાથી નહિ કહેતો કે ન જ વાપરવું . આદતવશ કે અમુક દેશ-પ્રદેશ-વાતાવરણમાં રહેતા હો અને RIP કહેતા/લખતા/વાપરતા હોય તો એમાં આપણા કે એમના આત્માને ખોટું ય નથી લાગતું પણ બક્ષી આવું કંઈક કહેતાને કે નિયમ તોડતા પહેલા નિયમ વિશે જાણકારી હોવી જોઈએ. આમ પણ RIP દેખાય એટલે જય વસાવડાના એક કાર્યક્રમમાં RIP વિશે ગીતાના સંદર્ભે સાંભળ્યું હતું એ યાદ આવે.

અમુક લોકો સતત ઈન્ટરનેટ વાપરીને એવા વહેમ અને પ્રેમમાં પડી જાય કે ગૂગલ, વીકીપીડીયા એટલે જાણે મહાભારત અને  એ કહે એ પ્રમાણિત કે અંતિમ સત્ય અને ત્યાં નથી એ બીજે ક્યાંય નથી ! આ માનસિકતામાંથી બહાર આવી શકીએ તો સારું કહેવાય.

~ અમૃતબિંદુ ~

 

એક મિત્ર એ કહ્યું કે આજ (૨૩-૦૬-૨૦૧૬)ના દી.ભા.માં અન્નૂકપૂરને ફેન્સે (ડિસ્કાઉન્ટ નહિ) ડિસ્કાઉંટ અપાવ્યું વાંચીને થયું કે ઉંટ અપાવ્યું હશે !

– x-x-x-x-x-x-x-x-x-x-x-x-x-x-x-x- x-x-x-x-x-x-x-x-x-x-x-x-x-x-x-x- x-x-x-x-x-

“પ્રેક્ષકો અમારા પાસે જે કંઈ માંગે છે એ અમે આપીએ છીએ.”

“ હા, પ્રેક્ષક? આ પ્રેક્ષકનો જ બધો વાંક છે. બધું જ જોયા જાણ્યા છતાં પ્રેક્ષક કાંય બોલતો નથી પણ એનો અર્થ એમ નહિ કે એ જે કંઈ પણ જુવે છે એ બધું જ ગમે છે. પ્રેક્ષક લાચાર હોય છે. વિવશ હોય છે. મજબુર હોય છે.”

– ગુજરાતી નાટક  ‘માણસ હોવાનો મને ડંખ’ .

 

 

6 ટિપ્પણીઓ

Filed under ગુજરાત_ગુજરાતી, સમાજ, સાહિત્ય, media, Reading, social networking sites

‘સિંહપુરુષ:વીર સાવરકર’


આવતી કાલે એટલે કે ’૨૮ મે’ વીર સાવરકરજી(28-05-1883_26-02-1966)ની જન્મજયંતિ.

થોડા મહિનાઓ પહેલા ‘ધૂમખરીદી’ વાળા મિત્ર ધર્મેશ વ્યાસે એકાદ પુસ્તકનો રીવ્યૂ (અને એ પણ વિડીઓમાં) આપવાનું કહ્યું, આળસ અને આ અગાઉ ક્યારેય આવી રીતે (એકલા પણ) જાહેરમાં બોલવાનો મહાવરો ન હોવાથી ટાળતો હતો પરંતુ ધમભા એ સંનિષ્ઠ પ્રયાસો કરીને આખરે કામ કઢાવ્યું, આખરે મેં ‘વિડીયો_રીવ્યૂ’ આપી દીધો પણ એની સાઈઝ 300+mb હતી.. ધમભાને કહ્યું હતું કે કમ્પ્રેસ કરીને પછી મૂકજો…. મને કાલે યાદ આવ્યું કે  ‘પુસ્તક-એ-ખાસ’માં ધમભા મુકવાના છે એ જો  આવતીકાલે સાવરકરજીની જન્મજયંતિ પર  મુકીએ તો વધુ યોગ્ય ગણાય અને એમની સાથે વાત થઇ તો તેઓએ એક દિવસ એડવાન્સમાં જ મૂકી દીધો અને એટલે હું પણ આજે જ આ બ્લોગ પોસ્ટ લખવા બેસી ગયો!

યુ ટ્યુબની લીંક  – https://www.youtube.com/watch?v=_CdgcVLKvKU

તેમજ ઘેર બેઠા એ પુસ્તક ‘સિંહપુરુષ’ મંગાવવા માટેની લીંક  –

http://www.dhoomkharidi.com/sinhpurush-veer-savarkar-ni-jindagi-par-aadharit-navalkatha

કોઈએ યુ ટ્યુબપર ન જવું હોય તો એ રીવ્યુની (ધમભા આપે પછી) WA ક્લિપ પણ મળી શકશે, જેના માટે મને +91 98252 25888 પર મેસેજ કરી શકો છો.

-x-x-x-x-x-x-x-x-x-x-x-x-x-x-x-x-x-x-x-x-x-x-x-x-x-

હવે જે વાત વિડીયોમાં કહી એ અને એના ઉપરાંત પણ થોડી ઘણી બીજી વાતો જે ત્રુટક ત્રુટક લખાઈ છે અને  બધું  સરખી રીતે સંપાદન-સંકલન થાય એવું લાગતું નથી એટલે કદાચ ખાસ જામે નહિ એવું બની શકે –

ઘણા સમય પહેલા વીર સાવરકર  લિખિત ‘૧૮૫૭ ભારતીય સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામ’ વાંચી હતી, ત્યારબાદ એક  (એફ્બી) ફ્રેન્ડ એ વીર સાવરકરની (ગોપાળરાવ ભાગવત દ્વારા અનુવાદિત)  ‘મારી જન્મટીપ’ વિશે પોસ્ટ મૂકી અને એમાં એમનું કહેવું હતું: “આથી કરૂણ પુસ્તક મેં હજુ સુધી વાંચ્યું નથી !” એટલે એકાદ વરસ પહેલા એમણે  પોતે લખેલી આત્મકથા ‘મારી જનમટીપ’ વાંચી, જેનાથી રૂંવાડા ઊભા થઇ જાય એવી એવી એમના પર વિપત્તિ પડેલ એ વાંચ્યું…. અને વાંચન દરમ્યાન હ્રદય દ્રવી ઉઠ્યું, સાથે સાથે ગ્લાની અને અપરાધભાવ થઇ ગયો કે સ્વાતંત્ર્ય ખાતર આવા આવા સંઘર્ષ વિશે આટલા વરસો બાદ હું વાંચું છું? !

અને ત્યારબાદ તરત વાંચી આ બૂક = ડૉ. શરદ ઠાકર લિખિત ‘સિંહપુરુષ’.

‘મારી જનમટીપ’માં તો સાવરકરજી એ એમના જીવન દરમ્યાનની વાત કરી છે પરંતુ આ ડૉ. શરદ ઠાકર લિખિત ‘સિંહપુરુષ’ માં તો એમના અવસાન બાદ પણ કેવા કેવા રાજકારણ રમાય છે એના પર લખ્યું છે અને એ રાજકારણ પરથી તો ડૉ. શરદ ઠાકરને આ ‘સિંહપુરુષ’ લખવાની પ્રેરણા મળી એના કરતા લખવાની ફરજ પડી એમ કહી શકાય.

‘મારી જન્મટીપ’માં દાયકાઓ પહેલાની ભાષા અને ઉપરથી અનુવાદ હોવાથી ‘સિંહપુરુષ’ વાંચવા માટે મન દ્રઢ થયું. અને જ્યારે ‘સિંહપુરુષ’ની પ્રસ્તાવના વાંચી ત્યારે થયું કે કોઈપણ લેખકના કોઈપણ પુસ્તક વાંચ્યા પહેલા જ અભિપ્રાય બાંધી લેવો એ ન તો માત્ર મુર્ખામી છે બલ્કે એમનો દ્રોહ પણ ગણાય!

હવે જયારે ‘સિંહપુરુષ’ વંચાય ગઈ ત્યારે એવા તારણ પર પહોંચ્યો છું કે દરેક દરેક ભારતીય, આમ તો (ગુજરાતીમાં હોવાથી) ગુજરાતીઓએ આ ‘સિંહપુરુષ’નું વાંચન ફરજીયાત કરવું જોઈએ જેથી જેઓના મનમાં અન્ય લોકોએ સાવરકરજી અંગે ખોટી ધારણા બંધાવી છે એનો છેદ ઉડી જાય અને ખ્યાલ આવે કે આ માણસ કેટલો બહુમુખી પ્રતિભાશાળી હતો!

ફેસબુક હોય કે રૂબરૂમાં મને જ્યાં પણ આ પુસ્તક વિશે વાત કરવાની થઇ છે, હું એક વાત ખાસ કહું કે આ વાંચ્યા પછી કમ સે કમ થોડા દિવસો માટે તો માનસિક અસ્વસ્થતા આવી શકે એવી તૈયારી રાખજો. કેમ કે સાવરકરજીને તો ૧૯૪૭ પછી એટલે કે સ્વતંત્રતા બાદ પણ જાણે કાળાપાણીની સજા સમાપ્ત ન થઇ. અને તેઓને સતત  અવગણવામાં આવ્યા અને છેલ્લે છેલ્લે તો ગાંધીજીની હત્યા કેસમાં પણ ‘ફિટ’ કરી દેવાનો પૂરો કારસો રચવામાં આવ્યો, જેમાંથી તેઓ આ કેસ સાથે સંકળાયેલ નથી એ સાબિત તો થઇ ગયું પણ સ્વાભાવિકપણે ત્યારબાદ ઘણા જ વ્યથિત અને વિક્ષિપ્ત થઇ ગયા હશે ! મને લાગે છે કે તેઓએ ફ્રાંસના માર્સેલ્સના દરિયામાં જંપલાવ્યું અને કમનસીબે પકડાય ગયા  ત્યારે કે કાળકોટડીમાં એમના પર જે દમન ગુજારવામાં આવ્યું ત્યારે કે પછી પોતાના ભાઈઓ એ જ જગ્યાએ એટલે કે આંદામાનમાં છે એ ખબર પડી અને મિલન-મુલાકાત ન થઇ ત્યાં સુધી કે પછી એમના લાડકવાયાને ભગવાને છીનવી લીધો ત્યારે જે દુઃખ, જે દર્દ થયું હશે એનાથી વધુ ત્યારે થયું હશે કે એમની નિયત પર એમની દેશભક્તિ પર આવો કુઠારાઘાત?

આંદામાનમાં કાળાપાણીની તન-મન તોડી નાંખનાર સજા દરમ્યાન આત્મહત્યાના પણ વિચાર આવેલ પરંતુ તેઓ પર કુદરત અને આપણા તરફથી કહેર વરતાવવાનો હજી બાકી હશે કે આત્મહત્યાના વિચારને અમલમાં મૂકી શક્યા નહિ પણ ત્યાં ય શાંતિથી બેઠા ન રહ્યા કે ન તો રેંટીયો કાંતતા રહ્યાં. પણ     હિન્દુમાંથી મુસ્લિમ બનાવવાની ધર્માંતર પ્રવૃત્તિ અટકાવી, સાહિત્ય તો રચ્યું પણ એને ઉતારવા માટે જેલમાં કોઈ સાધન ન મળતા તેઓ જેલની દીવાલો પર ખીલ્લીથી લખતા અને કંઠસ્થ કરતા રહ્યાં, સાથોસાથ અન્ય લોકોને અક્ષરજ્ઞાન આપતા આપતા લોકોને જેલમાં વાંચતા કર્યા, પુસ્તકાલય ઊભું કર્યું. તેઓ જેલમાં રહ્યાં પણ અન્ય લોકોને છોડાવવા એમનો ‘કેસ લડ્યા’, એ ધારત તો શરણાગતિ સ્વીકારીને આઝાદ થઇ શક્યા હોત, કરોડો જ નહી કદાચ અબજો રૂપિયા પણ કમાઈ શક્યા હોત, આમ પણ ‘સિંહપુરુષ’ અમથા થોડા કહેવાયા છે? એમની દુરંદેશી પણ ગજબની હતી, તેઓએ ભારતના ભાગલા અને કાશ્મીરની વિશે જે ભવિષ્ય ભાખ્યું એ કમનસીબે ગાંધી-નેહરુની ટૂંકી દ્રષ્ટી તેમજ નબળા મનને લીધે સાચું પડ્યું.

એમ તો હજી આજે પણ એવી ભ્રમણા ફેલાવવામાં આવે છે કે તેઓએ જેલમાંથી છૂટવા બ્રિટીશ સરકારને ઘૂંટણીયે પડેને અરજી કરી !! પણ એ હકીકતમાં કેટલું અને કેવું સત્ય છે એ જાણવા આ વાંચવું જોઈએ એવો મારો મત તેમ જ આગ્રહ છે.

તેઓ એવા વ્યક્તિ ન હતા કે  સોચ્યા-સમજ્યા વગરની મારી નાંખું ફાડી નાંખું વાળી વાતો કરે, તેઓ એવા પણ ન હતા કે મુસ્લિમોનો વિરોધ જ કરતા કે એમના પર દ્વેષ જ રાખતા, તેઓ ધાર્મિક પણ ન હતા તેઓ સાચા રેશનલીસ્ટ હતા, તેઓ જિન્હાની જેમ ગાંધીના તેજોદ્વેષી ન હતા, તેઓ ખાલી બીજાને જ ઉક્સવતા એવું ન હતું પણ તેઓના આખા પરિવાર જેમાં એમના પત્ની, બાળક, ભાભી બધા એ જીવનપર્યંત કષ્ટ અને ઉપેક્ષા સહન કર્યા છે,

મને ખબર નથી પણ લાગે છે કે બહું ઓછા અથવા તો આ  કદાચ એક માત્ર પરિવાર એવો હોય શકે કે જેના ત્રણ ત્રણ ભાઈઓ એક સાથે જેલમાં હોય, ઉપરાંત આંદામાનની કાળાપાણીની સાથે સાથે સજા કાપતા હોવાછતાં એકબીજાની હાજરી સુધ્ધાંની જાણ ન હોય!  તેઓ કવિતા રચતા, લેખ લખતા, પ્રવચન આપી શકે અને સમય આવ્યે કુશ્તી પણ લડી શકતા સાથે સાથે કાયદાનું જ્ઞાન સારી રીતે જાણી અને પચાવી શકનાર હતા, તો ફ્રાંસના માર્સેલ્સના દરિયામાં કુદી પણ શકયા.

ખાસ ગેરસમજ તો એમના છૂટવાની વિશેની છે તથા ગાંધી વિરોધી તેમજ ગાંધી હત્યામાં સામેલગીરીની અને કટ્ટરહિંદુ વાદી તરીકેની છે જે દૂર કરવા પણ  લોકોએ આ પુસ્તક વાંચવું જરૂરી બની જાય છે.

‘મહામાનવ : સરદાર’ અને  ‘વીર સાવરકર’ જેવા પુસ્તકો વાંચ્યા બાદ અસમંજસમાં છું કે એ દેશ પર ગર્વ કરું જ્યાં કૃષ્ણ, વિવેકાનંદ, શંકરાચાર્ય, કબીર, ચાણક્ય જેવા આધ્યાત્મિક અને સરદાર, સાવરકર, ભગતસિંહ, મદનલાલ ઢીંગરા, શ્યામજી કૃષ્ણવર્મા, સરદારસિંહ રાણા, સુભાષબાબુ, છત્રપતિ શિવાજી, રાણી લક્ષ્મીબાઈ, મહારાણા પ્રતાપ, ચાફેકર બંધુઓ, તાત્યાટોપે, મેડમ કામા અને કેટલાય અનગિનત યોદ્ધાઓ  જન્મ્યા એના પર ગર્વ કરું?

કે પછી

(મારા સહીત) આપણા જેવા દંભી, કાયર અને કદરકૂટ્યા પ્રજાજનો તેમજ નેતાગીરી પર અફસોસ અને ગ્લાની અનુભવું?

વંદેમાતરમ …. જય હિન્દ…. ભારત માતાની  જય

~ અમૃત અશ્રુ બિંદુ ~

થોડા વરસો  પહેલા અશ્વિની ભટ્ટ દ્વારા freedom at midnightનો અનુવાદ પામેલ ‘અર્ધી રાતે આઝાદી’માં વાંચેલું

   “ઘણા ઓછા અનુયાયીઓને ખબર હશે કે વીર સાવરકર સજાતીય સંબંધમાં દિલચસ્પી રાખતા.”

^
આ વાંચ્યું હતું  ત્યારે વીર સાવરકર વિશે વાંચ્યું ન હતું  પણ સવાલ તો થયો કે અંગ્રેજો દ્વારા લખાયેલ (સાચા-ખોટા) ઈતિહાસ અને ફ્રીડમ ફાઈટરનાં ચરિત્રને આવનાર પ્રજા સમક્ષ મૂકવું એ ચરિતર પણ ઓળખવું જોઈએ.

2 ટિપ્પણીઓ

Filed under સાહિત્ય, Nation, politics, Reading

‘તિમિરપંથી’ , લેખક – ધ્રુવ ભટ્ટ


ધ્રુવ ભટ્ટનાં લખાણ (જી હા લખાણ) વિશે પાંચેક વરસ પહેલા આ જ જગ્યાએ લખેલું –

આપણે ચીલાચાલું વાંચવાના આદી હોવાથી કે પછી એમની અલાયદી અને અલૌકિક દુનિયામાં પ્રવેશવામા આપણને તૈયાર કરતા હોય , ગમે તે પણ એમના પુસ્તકોમાં પહેલા પ્રકરણમાં જામશે નહી પણ પછી  તો એમની સર્જનતાની દુનિયામાં આવ્યા પછી તો  આપણા ને  એવા એવા સાચા મોતી દેખાડે અને એ પણ નિર્લેપ ભાવે કે આપને ત્યારે થાય કે અત્યાર સુધી આપણે ખોટા મોતીને સાચા માનીને ચણતા રહ્યાં!

ખાસ યાદ નથી પણ કદાચ ધ્રુવભાઈના પુસ્તકો વાંચવામાં શરૂઆત કરી ‘અગ્નિકન્યા’થી, ગમી.  થોડીક અલગ લાગી. પણ ત્યારબાદ  ‘તત્વમસી’, ‘અતરાપી’, ‘કર્ણલોક’ , ‘સમુદ્રાન્તિકે’  વગેરેનાં સંપર્કમાં આવ્યા બાદ તો ‘ધ્રુવત્વ’થી અલિપ્ત રહી શકીએ  એવા તો  ‘જડ’ કે ‘મૂઢ’ નથી જ. એમાંય ખાસ ‘અતરાપી’થી તો છૂટી શકાય એમ જ નથી અને એમાં જે  નશો મળ્યો છે એવો હવે બીજા કોઈના પુસ્તકમાં તો શું એમના ખુદના પુસ્તકથી પણ નથી લઇ શકતા એવું હોવું જોઈએ એટલે તો ‘અકુપાર’, ‘લવલી પાન હાઉસ’, અને ‘તિમિરપંથી’નાં બધા વખાણ કરે છે, અને  સરસ છે એમાં પણ કોઈ સવાલ જ નથી પરંતુ કદાચ આ પુસ્તકોમાં હું ‘ધ્રુવત્વ’ શોધવામાં/પામવામાં નિષ્ફળ રહ્યો છું. અથવા તો આ પુસ્તકોમાં જે છે એ બીજને વાવવા માટે મારી માનસિક ભૂમિ હજુ તૈયાર નથી કે એમાંથી વૃક્ષ બને અને એના ફળ હું પ્રાપ્ત કરું! એટલે એ પુસ્તકો વિશે આ મારું અંતિમ આકલન ન ગણવું અને આશા છે કે વધુ વખત વાંચીને, સમજીને  કદાચ એ ભૂમિકાએ પહોંચું અને મારો અભિપ્રાય બદલી શકું.

એ અવસ્થા એ પહોંચું ત્યારની વાત ત્યારે અત્યારે તો ‘તિમિરપંથી’ માંથી થોડા અવતરણો મૂકીને સંતોષ માનું –

માણસો પોતાને નવું જ્ઞાન લાધ્યું છે તેની ઘોષણા કરતાં જરા પણ મોડું કરતા નથી રખે બીજું કોઈ એ જ જ્ઞાન પોતાના કરતાં વહેલું જાહેર કરી દે! (પાનાં નં – ૧૨)

અજાણ્યાએ કહેલું, ‘જાતે મહેનત કરીને નિપજાવનારને સહુથી ઓછું મળે છે. એને ન્યાય ગણો કે અન્યાય. આ જ રિવાજ છે, ક્યારથી, ક્યાંથી અને કઈ રીતે લાગુ કરાયો છે તે ખબર નથી; પણ દ્રઢ નિયમ તરીકે પ્રસ્થાપિત થઇ ગયો છે. અનેક ક્રાંતિઓ થઇ અને થશે. આ રિવાજ બદલાયો નથી. બદલાશે પણ નહીં.’ (પાનાં નં – ૨૪)

નાનું બાળક પણ જાણે છે કે હીબકાં રોકાય નહીં, ગળું સખત દુઃખે, શ્વાસ રૂંધાય, ન જાણે શું શું થતું હોય ત્યારે ‘અવાજ બંધ, બિલકુલ બંધ,’ સાંભળવું પડે તે બાળજગતની સહુથી આકરી સજા છે. (પાનાં નં – ૪૭)

ચોર્ય કળા ક્યાં અને કઈ રીતે  અજમાવવાનું  'જ્ઞાન', સમજ

ચોર્ય કળા ક્યાં અને કઈ રીતે અજમાવવાનું ‘જ્ઞાન’, સમજ

 

…..દુનિયાની દરેક સ્ત્રી દ્રઢતાપૂર્વક માને છે કે પતિમાં જેટલી આવડત કમાવાની હશે તેનાથી પા ભાગની પણ કમાયેલું સંઘરી રાખવાની નથી હોતી. એ લોકો કમાશે ખરા પણ સાચવી રાખતાં તેને આવડવાનું નથી.

કોઈ ચતુર સ્ત્રીને ખાનગીમાં પૂછો તો અનુભવસિદ્ધ વિગતો પણ મળશે, ‘જરા કહો તો ખરા કે જે માણસ આજ સુધી મને બરાબર પકડી રાખી શક્યો નથી તે ભલા, લક્ષ્મીને કેમ કરીને રાખી શકવાનો?’

સર્વ ભૂતોમાં ચંચળતમ કોણ? તેવા પ્રશ્નનો જવાબ કોઈ સ્ત્રી આપવાની નથી. હસીને ટાળી દેશે અથવા ઈંગિતો આપીને બોલશે. લાખ લાખ પહેરા ગોઠવીને કે છેક અંદરના ઓરડે પૂરીને પણ સ્ત્રીને સાચવી રાખી શકાઈ નથી. એ તો ઈતિહાસ છે.

એટલે સ્ત્રી કદીયે લક્ષ્મી પર ભરોસો નહીં કરે. એક તો એ પરમ સૌંદર્યમયી, ભુવનમોહિની, બીજું કે રાત્રીધરોની પ્રિય અને પાછી પોતાની જેમ જ, એ પણ સ્ત્રી. જરા તક મળતાં જ ચાલી નીકળશે. સહેજ જેટલી, પણ વાર નહીં કરે. એક ઘરમાં પૂરાઈ રહેવું કોઈનેy ક્યારેય ગમ્યું છે?

એટલે સ્ત્રી સદા સાવચેત રહેશે, તે જાણે છે કે પુરુષ કરશે તે બધા જાપતા અધૂરા હોવાના. સમજો કે એ મજબૂત અને ગૂપ્ત કળોવાળી તિજોરી કરાવશે; પણ મૂકશે ક્યાં?તો કહે આખું જગત, આંખો બંધ રાખીને જોઈ શકે એ રીતે, સામે, દીવાલ પાસે કે દીવાલમાં ચણાવીને.

^ (પાનાં નં – ૧૦૬_૧૦૭) ^

એક આધાર તો આખા જગતને છે તેમ ઈશ્વરનો. પણ ના. ઈશ્વરથી તો કોઈ ડરતું નથી. એક તો તે જાતે એકલો છે. એક જ. વળી એને મન તારું-મારું, કમાયેલું-લૂંટેલું, જડેલું-ખોવાયેલું, મળેલું કે પડાવી લીધેલું બધુંયે સમાન. કશુંયે જુદું નથી.

સ્ત્રી વિચારે છે કે ઈશ્વરનું તો કશું નક્કી નહીં. આજે મારા પર કૃપા કરીને મારા વરને કમાવા દીધું છે. કાલે બીજી કોઈ પર કૃપા કરીને તેના ધણીને ઉઠાવી જવા પણ દેશે. એટલે એની વાત જવા દો. એ કાયમ અંધારું રાખતો નથી અને સમયસર સૂર્યોદય કરાવી આપે  છે એટલું પૂરતું છે. (પાનાં નં – ૧૦૮)

જરાક વિચારો તો તરત ખબર પડશે કે કોઈ જીવ પોતાની પાસે હોય તે બીજાને એમ જ આપી દે એ બનવાનું નથી. બીજાએ કળાએ કરીને બીજાનું લેવું પડવાનું. જીવન-વ્યાપનની આ કળાને ચોરી ગણો એટલે સરવાળે તો જગત આખું લુન્ટાકોથી ભરેલું ગણાય. બીજા પાસેથી મળે એટલું બધા જ પડાવી લે છે. હા, બધાં જ.

આ સાદી વાત સમજવા, પોતાને સજ્જન માનતા જનોની બુદ્ધિ તૈયાર થવાની નથી. એ માટે તો   છાતી પર હાથ મૂકીને, જરા ધ્યાન દઈને અંદરનું સાંભળવું પડે. કોઈ એવી તૈયારીથી સાંભળી શકે તો તરત જવાબ આવશે, જરૂર આવશે. જો બીજા ચોર છે તો તમે પણ છો. જો તમે નથી તો બીજું કોઈ પણનથી જ નથી. (પાનાં નં – ૧૧૯)

છાપાંવાળાy જાણે છે કે છાપાંમાં છપાય તે બધું સાચું જ હોય તેવું બધા માને નહીં, પણ તેમના અંકગ-મનને સુખ આપવું તે ઓછાં પૂણ્યનું કામ નથી. અને છપાય તે સાચું માનનારું પણ કોઈ તો હશે જ.   (પાનાં નં – ૧૫૧)

નાત, જાત, ગામ, નગર, વાસ, સમાજ કે દેશ કે કોઈ પણ સમુદાયના, મોટાભાગના લોકો પોતાની જાતથી આગળનું કશું જોઈ કે વિચારી શકતાં નથી. કોઈક વીરલા જ પોતાને ઓળંગીને પેલે પારનું જોઈ શકે છે. (પાનાં નં – ૨૪૫)

~ અમૃતબિંદુ ~

ધ્રુવભટ્ટ અને એમના લખાણો વિશેની પોસ્ટની બ્લોગ પોસ્ટસ –

http://tinyurl.com/nrm82b4

 

2 ટિપ્પણીઓ

Filed under સાહિત્ય, Reading

પેડલ પર પૃથ્વી પરકમ્મા (સાહસની સત્યકથા)


પુસ્તકનાં ૨૦ પ્રકરણમાંથી ૧૯માં પ્રકરણનાં વાંચન દરમ્યાન ખબર પડી કે આજે ૧૮ માર્ચ પણ આજથી ૮૭ વર્ષ પહેલાનાં એક દિવસ પહેલા એટલેકે તારીખ ૧૭ માર્ચ ૧૯૨૮નાં દિવસે મુંબઈના કુર્લા પહોંચ્યા હતા ત્રણ સાહસવીરો,

જેઓ એ લગભગ સાડા ચાર વરસમાં ૪૪૦૦૦ માઈલ, ૨૯ દેશો (આજના હિસાબે ૩૯ દેશો)ની પેડલ પર પૃથ્વી પરકમ્મા કરી હતી ! ! ! જેને શરુ કરી મધ્યમવર્ગીય છ સાહસવીરોએ તારીખ ૧૫મી ઓક્ટોબર ૧૯૨૩ના રોજ.

મહેન્દ્ર દેસાઈ  લિખિત 'પેડલ પર પૃથ્વી પરકમ્મા'

મહેન્દ્ર દેસાઈ લિખિત ‘પેડલ પર પૃથ્વી પરકમ્મા’

એક ભારતીય, એક ગુજરાતી તરીકે ના માત્ર ગર્વ પરંતુ અહોભાવ સાથે એ છ સાહસવીરોની છબી મનમસ્તિષ્ક અને હ્રદયમાં હંમેશા અંકિત રહેશે, બેશક એમાંથી એક પણ સાહસવીરની તસ્વીર જોઈ નથી પણ લગભગ ૨૦-૨૫ દિવસોથી ટુકડે ટુકડે આ પુસ્તક વાંચું છું એના લીધે એક –એકની છબી ઉભરી છે.

આપણે પોતાના ઘર-ગામ-રાજ્ય કે દેશનાં કમ્ફર્ટ ઝોનમાં રહીને હોંશિયારી મારવી એ અલગ વાત છે કે પછી પોતાના દેશને છોડીને અન્ય દેશમાં વસીને પોતાના દેશને ગાળો દેવી અને ગુલબાંગો હાંકવી એ પણ અલગ વાત છે  પરંતુ મેં એક વાત નોંધી છે કે જો ખરેખર તમે કંઈક પ્રાપ્ત કરશો યા તો ખરેખર કોઈક અસામાન્ય પરિણામ માટે યોગ્ય ઠરશો તો એ નમ્ર જ બનાવશે અને દંભ વગરના આધ્યાત્મિક જ બનાવશે, સાથે સાથે તમારા દેશ, સંસ્કૃતિ પર તમારો આદરભાવ વધશે એ પાક્કું, પાક્કું અને ૧૦૦ % પાક્કું .  આ  વાતને દ્રઢ બનાવી છે આ પેડલ પર પૃથ્વી પરકમ્મા તથા અન્ય પુસ્તકોએ એમાંથી યાદ આવે છે એટલાનું નામ લખું તો

અતુલ કરવલ (ગુજ અનુવાદ – સૌરભ શાહ) ની  થિંક એવરેસ્ટ

કાકા સાહેબ કાલેલકરની હિમાલયના પ્રવાસ

સ્વામી રામ (સંપાદન : સ્વામી અજય, ગુજ અનુવાદ – કુન્દનિકા કાપડિયા)ની હિમાલયના સિદ્ધ યોગી

અમૃતલાલ વેગડની પરકમ્મા નર્મદા મૈયાની (અને એ પર એમની આખી શ્રેણી)

ધ્રુવ ભટ્ટની તત્વમસિ

સામાન્ય રીતે તો દરેક વાંચન પછી એ વિશે બ્લોગ લખવાની ઈચ્છા હોય છે પણ અન્ય નામ/બહાના ના દેતા સીધું જ કહું તો આળસનાં લીધે લખી શકતો  નથી.

(વધુ એક) સામન્ય રીતે વાંચન વિશેની દરેક બ્લોગ પોસ્ટમાં જે તે પુસ્તકના અવતારણો તો મૂકીએ જ પણ એ બધું સમયાંતરે FB પર મૂકતો રહીશ

પરંતુ અહિંયા જે લોકો પણ આ બ્લોગ પોસ્ટ વાંચે એમને ખાસ  ખાસ આગ્રહ કે આ પુસ્તક ખરીદજો જ ખરીદજો. આમાં ન માત્ર સાહસ છે પણ દુનિયામાં પોતાના દેશનું  શું સ્થાન છે એ પણ છે અને સ્વાભાવિક છે કે આમાં ઈતિહાસ-ભૂગોળ તો આવરી લેવાય જ હોય એટલે  જો ખરીદવા જવા માટે અથવા તો તમારી નજદીકમાં એ શક્ય ન હોય અને જો લાયબ્રેરીમાં હોય તો એ લઈને વાંચજો પછી જ્યારે પણ કોઈ બૂક લેવાની હોય ત્યારે આ સૌથી પહેલી લેવી . ઉપર લખી એ પણ  લેવા જેવી ખરી જ પણ આ ‘પેડલ પર પૃથ્વી પરકમ્મા’ તો ખાસ લેવી જ લેવી <- આટલો (તો શું જરા પણ) આગ્રહ મેં કદી કોઈ બૂક માટે નથી કર્યો પણ આ બૂક વિશે આગ્રહ કરતા મને આનંદ આવે છે અને ગેરંટી કે જો ના ગમે તો મને પુસ્તક આપી દેજો હું એના ડબલ પૈસા આપીશ !

~ અમૃત બિંદુ ~

પુસ્તક – ‘પેડલ પર પૃથ્વી પરકમ્મા’

(૨૦ જૂન ’૮૩ થી  ૨૪ ઓક્ટોબર ’૮૩ સુધી ચિત્રલેખામાં હપ્તાવાર છપાયેલ)

લેખક – મહેન્દ્ર દેસાઈ      (પ્રથમ આવૃત્તિ ૧૯૮૪) – (બીજી ૨૦૦૪) – (ત્રીજી ૨૦૧૨)

કિંમત : 300 રૂપિયા

પ્રકાશક –

પ્રવીણ પ્રકાશન પ્રા.લિ.

લાભ ચેમ્બર્સ, મ્યુ.કોર્પો.સામે,

ઢેબર રોડ, રાજકોટ.

ફોન નંબર – (0281)2232460 / 2234602

Email – pravinprakashn@yahoo.com

ISBN : 978-81-7790-577-9

6 ટિપ્પણીઓ

Filed under ગુજરાત_ગુજરાતી, સમાજ, સાહિત્ય, Reading

અલવિદા ઓરકુટ આલમ તરફથી …


આજે એફ.બી., બ્લોગ, ટ્વીટર,  ગૂગલ પ્લસ, પીન કે અન્ય કોઈપણ જગ્યાએ જે કોઈ છે એમાંથી મોટાભાગના લોકો ઓરકુટ અટારીથી આવેલ હશે.

૩૦ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૪નાં રોજ ઓરકુટનાં ‘કપાટ’ બંધ  થવાના છેની અગમ ચેતી આવી ગઈ ત્યારથી અમારા જેવા ઓરકુટીયાવનાં આક્રંદ ચાલુ થઇ ગયા …. પરંતુ એ માટે ય પ્લેટફોર્મ તો ઓરકુટ સિવાયનું  !!

મેં મારા એફ્બી સ્ટેટ્સ પર એકવાર કોમેન્ટ કરેલી એ મુજબ લોકો એ ઈમેઈલની શરૂઆત કરી એ કાળ ને પ્રાથમિક શાળાનો ગણી શકાય, ત્યારબાદ યાહુ ચેટ એ હાઈસ્કૂલ અને હવે એફ્બી છે એ (ગ્રેજ્યુએશન માટેની) કોલેજ અને એમાંય ટ્વીટરને એન્જીનીયરીંગ કે એવું કંઈક કહી શકાય. એટલે એ મુજબ જોઈએ તો આપણને મજા કોલેજમાં આવે પણ દિવસો હાઈસ્કૂલનાં યાદ કરતા હોઈએ છીએ. એમાં કંઈ ખોટું પણ  ના કહેવાય કેમ કે કોલેજમાં જે ‘મજા’ માણીએ છીએ એનો પાયો અને ‘ટ્રીક’ તો હાઈસ્કૂલમાંથી જ મળેલ હોય છે.

જે લોકોનો (નેટ પર) ઓરકુટ સમયે જન્મ થયો ના હોય એમને એવો પણ સવાલ થઇ શકે કે યાર અગર આટલું બધું સારું ઓરકુટ હતું તો બંધ કેમ થાય છે અને તમે બધા એ છોડીને એફ્બીમાં શું કામ જોતરાયા?

જે લોકોનો ઓરકુટ સમયે જન્મી ચૂક્યા હતા તેઓ કહેશે ઈ બધી તમને ખબર ના પડે કે ઓરકુટ શું ચીજ હતી?

આમ પરસ્પર દલીલ અને કારણો અપાતા હોય જે અમુક અંશે વ્યાજબી પણ હોય અને  અમુક લોકો એ  તર્ક, વિતર્ક કે કુતર્ક સુધી પહોંચી જાય ત્યારે જાણી શકીએ કે  આ વર્ચ્યુઅલ વર્લ્ડ પણ  “જનરેશન ગેપ” માંથી બાકાત ના રહી શકે !

ઓરકુટ એ શું આપ્યું એમાંથી મોટાભાગની વાતો તો એફ્બી પર ઓલરેડી વંચાય અને ચવાય ગઈ છે. લોકોને એફ્બીમાં શું મળે છે અને ઓરકુટમાં શું મળતું હતું એમાં સૌથી મુખ્ય વાત આવે ‘કોમ્યુનીટી’ની. પેલા બાળગીત/જોડકણાની જેમ કહીએ તો ઓરકુટ એ આપી કોમ્યુનિટી, કોમ્યુનીટીએ આપ્યું ઈ_મેગેઝીન અને ઈ_મેગેઝીન એ કેટલા કવિ-લેખકો-કોલમિસ્ટો આપ્યા? અધધ …. ગણ્યા ગણાય નહિ, વિણયા વિણાય નહિ એટલા. અત્યારે આપણા એફ્બી લીસ્ટમાં સામાન્ય/નોર્મલ મિત્રો કરતા કવિ-લેખકો-કોલમિસ્ટો (એબનોર્મલ !!) નો આંકડો મોટો હશે અને એમાંથી ય આપણે અજાણ હશું!

એવા રાઈટર્સ પણ છે કે જેમને ઓરકુટ પહેલા યા તો કોઈ (ભોજિયો ભાઈ ય) જાણતું ના હતું યા તો બહું ઓછા જાણતા હતા તેઓ (ચાલાકીપૂર્વક) પોતાનો એક વર્ગ ઊભો કરી શક્યા છે!

જે લોકોનો પ્રોફેશન અલગ હોય પણ એવા અમારા જેવા મોડરેટર્સ યા ને ‘એડ્મીનો’ નો પણ એક જમાનો હતો, અને અમે આજે ય (ખોટેખોટા) કોલર ઊંચા રાખીને જાણે કોઈ છાપા-મેગેઝીનનાં તંત્રી અને સંત્રી હોય એવી રીતે વર્તતા અને વર્તીએ છીએ!

આ બધી વાતોનો એક કેફ હોય છે જે ‘હમારે જમાને કે’ નો અહેસાસ દેવડાવતો રહેશે. પણ પેલું કહેવાય છે ને માતાનું દૂધ છોડવાનો પણ એક સમય હોય, ઘર છોડવાનો પણ એક સમય હોય અને થોડી (ક જ) રંજિશ રાખીને ઘરથી અલગ થઈને પોતાનું ઘર વસાવવાનો પણ એક સમય હોય જ છે ને?

મને ટેકનીકલી બહું ખબર નથી પણ જે રીતે ગૂગલ કહે છે એમ ઓરકુટ ડેટા સચવાયને પડ્યો તો રહેશે અને સમય તેમજ ‘જરૂરિયાત’ મુજબ એને કેવી રીતે ‘કાઢી’ શકાય એ યા તો સમય કહેશે યા કોઈ ટેકનીકલ વ્યક્તિ કહેશે.

~ અમૃત બિંદુ ~

આજે મળ્યા છીએ આ વિશાળ હોલમાં;

કાલે મળીશું યાદોની નાની બખોલમાં

ઓરકુટ અને  એફ્બી પરની રીલેટેડ લીંકસ 

4 ટિપ્પણીઓ

Filed under વૃતિ - પ્રવૃતિ, સાહિત્ય, e_મેગેઝિન, social networking sites

વસુકી ગયેલ ‘e_વાચક’ની વાર્તા


અત્યારે હરતા-ફરતા-ચરતા ફોટોગ્રાફર(સ) અને ફિલોસોફર(સ) એ ફેસબુકની દેન છે યા તો આભારી છે એમ કહી શકાય એવી જ રીતે ઓરકુટ એ અસંખ્ય(?)authors ‘ઓથરો’ 😛 આલ્યા છે એમ કહી શકાય.

આજે તો ઓરકુટ એ કોંગ્રેસની જેમ ભૂલાય ગયેલ ભવ્ય ભૂતકાળ લાગે પણ આપણે સૌ કોઈ જાણીએ છીએ કે ઓરકુટ આલમનો પણ એક આલા જમાનો હતો! ઓરકુટની ખાસિયત એ હતી કે આમ ખાસ હોય કે આમ આદમી/ઓરત ચર્ચા કરતા અને માત્ર લાઈકનો ઉદય થયો ના હતો એટલે લોકો કંઈને કંઈ લખવા પ્રેરાતા. અમે પણ એ બહેતી શુદ્ધ ગંગામાં છબછબીયા, ધુબાકા અને એક બીજાને (પાણીનાં) છાંટા ઉડાડીને સ્નાન કર્યું છે, કરાવ્યું છે.

ઓરકુટના પરિપાક રૂપે કોમ્યુનીટી અને એની (આડ)અસર રૂપ દર વર્ષ ગાંઠે (ત્રણ) e_મેગેઝીન પણ બનાવ્યા છે. જે અનુક્રમે ૨૦૦૯, ૨૦૧૦, ૨૦૧૧  છે પણ નીચે ઈમેજમાં કલરનાં લીધે અલગ કોમ્બિનેશનથી આપ્યા છે.

૨૦૦૯નું વિમોચન  સૌરભ શાહ  ૨૦૧૦નું વિમોચન સલિલ દલાલ  ૨૦૧૧નું વિમોચન જય વસાવડા   (નિર્ણાયકો - ધૈવત ત્રિવેદી & કિન્નર આચાર્ય)

૨૦૦૯નું વિમોચન સૌરભ શાહ
૨૦૧૦નું વિમોચન સલિલ દલાલ
૨૦૧૧નું વિમોચન જય વસાવડા
(નિર્ણાયકો – ધૈવત ત્રિવેદી & કિન્નર આચાર્ય)

પરંતુ જ્યારે અમારી સૌની એવી GMCC (ગુજરાતી=મેગેઝિન, છાપા અને કૉલમ) કોમ્યુનિટી એ )ત્રણ બાદ) ચોથા વરસે e_મેગેઝીન ના બનાવ્યું ત્યારે એ કોમ્યુ. સાથે લાગણીથી જોડાયેલ ઘણા બધા લોકોએ ઘણા બધા સવાલ કર્યા અને અમે લોકોએ યથા યોગ્ય ઉત્તર પણ આપવાનો પ્રયત્ન  પણ કર્યો પરંતુ આજે જ્યારે આ છઠ્ઠું વરસ બેઠું તો થયું કે ચાલો એ વિશે થોડું બ્લોગ પોસ્ટમાં પણ લખી નાંખીયે.

તો આ રહ્યાં હવે e_મેગેઝીન નથી બનાવતા એના (નજીવા) કારણો –

  • એ વખતે બ્લોગ અને ફેસબુક જેવા માધ્યમોનો ખાસ પ્રસાર ના હતો એટલે મિત્રોની અભિવ્યક્તિને પ્લેટફોર્મ મળે એ હેતુ હતો,  જેની હવે જરૂર નથી જણાતી.
  • એ વખતે જે જે લોકો ટીમમાં હતાં તેઓ કોઈને કોઈ રીતે ‘ગોઠવાય’ ગયા છે ! કોઈ ના પાડે એમ નથી પણ હવે એમની પર્સનલ અને પ્રોફેશનલ લાઈફમાંથી ટાઈમ ફાળવવાનું કહેવાનું યોગ્ય નથી લાગતું.
  • હવે ચર્ચા, ઓરકુટ અને કોમ્યુનિટી કલ્ચર પણ લગભગ ખતમ થઇ ગયું છે, તો જો  કોમ્યુનીટીનું જ અસ્તિત્વ ના હોય તો ખાલી ખોટી ખેંચયે રાખવાનું બે મતલબ લાગે છે.
  • આ e_મેગેઝીન તો ઠીક આમ પણ જોઈએ તો પ્રિન્ટ મેગેઝીન (અભિયાન-ચિત્રલેખા વગેરે) પણ ક્યાં ખાસ વંચાય છે? કેમ કે ઇલેક્ટ્રોનીક અને સોશ્યલ મીડિયાના લીધે કોઈ મુદ્દો એવો ના રહ્યો હોય કે જેના વિશે થોડી મિનીટ્સમાં જ લોકો માહિતગાર ના હોય.
  • નોન ફિક્શનને એ રીતે બાદ કરીયે તો હવે બાકી રહી જાય સાહિત્ય, તો એ પણ લોકો ફેસબુક પર શેર-શાયરી-વાર્તા વગેરે મૂકતા જ રહે છે જેથી e_મેગેઝીન માટે કંઈ બાકી રહેતું હોય એવું લાગતું નથી.
  • પહેલેથી લઈને ત્રીજા e_મેગેઝીન સુધી દરેક વખતે એક સ્ટેપ આગળ જ વધ્યા અને છેલ્લા વખતે તો પૈસા પણ પુસ્તક રૂપે (મામુલી) ‘પુરસ્કાર’ પણ આપ્યા અને એના પછી જે રૂપ રેખા મારા મનમાં છે એ કમ સે કમ અત્યારે ચાલે એમ નથી એવું લાગે છે અને એનાથી ઓછું મને ખપે એમ નથી.
  • એટલે કે મારો વિચાર છે કે આજે નહિ તો પાંચ-દસ-પંદર વરસે પણ જો યોગ્ય સમય આવશે  તો e_મેગેઝીનમાં ભાગ લેનાર દરેકને પુરસ્કૃત કરવા અને e_મેગેઝીન પણ ‘મફત’ ના આપતા એની એફોર્ડેબલ કિંમત રાખવી

 

~ અમૃતબિંદુ ~

વો અફસાના જીસે અંજામ તક લાના ના હો મુમકીન;

ઉસ્સે એક ખૂબસૂરત મોડ દેકે છોડના અચ્છા

^ સાહિર લુધિયાનવી – રવિ – મહેન્દ્ર કપૂર = ગુમરાહ ^

< મેગેઝીન બનાવવામાં મદદ કરનાર એકાદ નામ ચૂકાય જાય એના કરતા એક પણ નામનો ઉલ્લેખ ના કરવો એવું લાગ્યું  😀 >

Leave a comment

Filed under સાહિત્ય, e_મેગેઝિન, social networking sites

‘औरते ‘ – खुशवन्त सिंह


 

'औरते '  Khushwant Singh's ‘The Company of Women’  हिन्दी अनुवाद - हरिमोहन शर्मा

‘औरते ‘
Khushwant Singh’s ‘The Company of Women’
हिन्दी अनुवाद – हरिमोहन शर्मा
(image from –
http://pustak.org/bs/booksimage_L/66556655_Auraten_l.jpg )

लायब्रेरी में जब  जानेमाने  लेखक श्री खुशवन्त  सिंह का  अंग्रेजी नोवेल  ‘The Company of Women’  हिन्दी अनुवाद (edition- 2003) हरिमोहन शर्मा ‘औरते ‘उपन्यास देखा तो फटाक से उठा लिय। इसके पहेले खुशवन्त  सिंह का तो नहीं मगर एक-दो  हिन्दी पुस्तक पढ़ा है। एक ‘सरदार पटेल’ पे था और एक ‘राम मनोहर लोहिया के विचार’ नामक था। जैसा के ये ब्लॉग-पोस्ट से ही मालुम हो जाएगा की मेरी हिन्दी कैसी है? ( बात तो ऐसे करता हु जैसे की  बाकी भाषाओं का मास्टर हु !?!?) तो उन पुस्तको जिनके बारेमें थे उस वजह से पसंद करता था लेकिन गुजरातीमें जो ‘जमना’ कहेते है ऐसा ‘जमा’ नहीं! इसलिए सोचा के हमारी (याने मेरी) औकात के मुताबिक़ ही भाषा-पुस्तक का चयन करना चाहिए  !!

अब (खुशवन्त  सिंह का उपन्यास) ‘औरते ‘ के बारेमे बात करू तो जिस तरह का खुशवन्त  सिंह का नाम-काम सूना था, लगा के औरतो के बारेमें होगा, मगर सच तो ये है की ये तो हमारे गुजराती के कुछ लेखक के लेख जैसा हुव… बाहर कुछ ओर और अन्दर कुछ ओर !  ‘औरते ‘ एक ऐसे पुरुष की कहानी है जो कोई भी, मानो के हर कोई (हिन्दुस्तानी) पुरुष ऐसा ही होता है ! शुरू शुरू में तो लगा की कोई एकदम चिप क्लास की ‘रंगीन’ कहानियाँ पढ़  रहा हु, मगर हो सके तब तक मै धीरे-धीरे, टूकडे टूकडे में ही सही लेकिन पुस्तक पूरा करने का प्रयास करता ही हु. पूरा पुस्तक पढ़ने के बाद ये अदालत इस नतीजे पे पहोची है की न पढो या पढो दोनों में ही कोई हर्ज नहीं !

जैसा की बुक-रिव्यू के बारे में मेरी आदत है, मै ‘स्टोरी’ नहीं कहे देता . . . लेकिन मुझे जो जो पसंद आये वो क्वोट-विचार ‘कोपि -पेस्ट ‘ किये देता हु . इसलिए इस पुस्तकमें भी मुझे (ऑलमोस्ट) हर  धर्म के बारे में लिखा है, वो अच्छा लगा, और ख़ास तो गंगा-हरिद्वार के बारेमें जो छुट पुट पढ़ा है उससे वह जाने का तीन साल से टल रहा है उसके लिए उतावला-व्याकूल हो रहा है।

अब मै यहाँ पर ही अटकता हूँ और जो विचार, लाइन्स मुझे पसंद आयी वो यह –

  • मोहन इस बात का कायल अवश्य था कि कभी-कभी इस प्रकार के अवैद्य यौन-संबंधो से कोई वैवाहिक सम्बन्ध नष्ट होने के कगार पर न पहुंचे। उसके विपरीत, ऐसे यौन-सम्बन्ध कभी-कभी ऐसे वैवाहिक संबंधो को, जहाँ पति अपनी पत्नी को उस मात्रा में यौन-सुख प्रदान नहीं कर पाता, जितनी की उसे अपेक्षा रहती है, सुद्रढ़ बनाने में भी सहायक सिध्ध होते है। उसकी द्रष्टि में अवैद्य  यौन-संबंधो को सरासर लज्जाजनक मानकर उसकी निन्दा करना मूर्खतापूर्ण है, क्योंकी वे कभी-कभी समाप्तप्राय वैवाहिक-संबंधो को टूटने से बचा लेते है।
  • मोहन कभी आत्मचिन्तक नहीं था लेकिन इस तूफानी विवाह ने उसे विवाह और प्रेम के मामले में छोता-मोटा दार्शनिक बना दिया था। उसने यह जान लिया था की यह कहावत एकदम गलत है कि किसी स्वर्ग में बैठा कोई देवता विवाहों के बारे में अन्तिम निर्णय लेता है। इसके बरखिलाफ, सच्चाई यह है कि  दुबियावी कारणों के तहत विवाहों का निर्णय दुनिया में दुनिया के लोग ही करते है, और इस मामले में पहला महत्त्व धन को दिया जाता है, भले ही वह सम्पति के रूप में हो , लाभदायक व्यापार के रूप में हो , या ऊँची कमाई वाली नौकरी के रूप में हो।
  • मूलतः स्त्रियों के शरीर की बनावट एक-सी होती है, लेकिन पुरुष हर स्त्री से विमोहित और मुग्ध होता है . . . .
  • विवाहित स्त्रियो  को बिना किसी प्रत्यक्ष सबूत के पता चल जाता है कि उनके पतिदेव परायी औरतो के साथ परम का चक्कर चल रहा है। उधर, विवाहित पुरुष अपने काम-धंधे में इतने अधिक व्यस्त रहेते है कि उन्हें सालों तक अपनी पत्नियो की बेवफाई का पता नहीं चलता।
  • आदमियों में अन्तर समजने की समज तो होती नहीं, वे बस, जो सामने दिखाई देता है, उसे ले लेते है। . . . . . . .   मर्द लोग वफादारी को कोई महत्व नहीं देते। वे एक औरत से जल्दी ही उब जाते है, और दूसरी औरत पर लाइन मारने लगते है, साले हरामी।
  • मै यह जानना चाहती हूँ कि  हिन्दू बन्दर को, हाथी को भी देवता क्यों मानते है, वृक्षों, सांपो  और नदियों को भी पूजा क्यों करते है? वो लिंगम तक की पूजा करते है। योनि की पूजा करते है। . . . . . . वे प्लेग, खसरा और चेचक जैसे रोगों की देविंया बनाकर उनकी पूजा करते हैं।
  • क्या वे इस बात से इनकार करेगी की इस्लाम ने बहुत सी धारणाये और विचार  यहूदी धर्म से उधार लिए है। उनका स्वागत करने वाला शब्द ‘सलाम वालेकुम’ हिब्रू भाषा  के ‘शालोम अलेक’ से लिया गया है। उनकी पांच दैनिक नमाज़ों  की प्रथा ‘जुडैक’ से ली गई है। हम प्राथना करने के लिए यरूशलम की और मुड़ते है, यह विचार भी उन्होंने हम से ही लिया है- फर्क इतना है की वे मक्का की और मुड़ते है। और यहुदियो की पुराणी प्रथा की नक़ल करते हुए वे भी अपने लडको की सुन्नत करते हे। यहूदी धारणा ‘कोशर ‘ से इस्लाम में ‘हराम’ और ‘हलाल’ शब्द शिखे। हम यहूदी लोगो में सुवर का गोश्त  खाना इसलिए माना है, क्युकी वह गन्दा होता है। मुस्लमान लोग  भी एसा ही मानते है। हम जानवरों को खाने के पहेले उसका खून निकालते है। हमारी नक़ल करके मुस्लमान  भी एसा करते है। वे इन पैगम्बरों का आदर करते है जिनका आदर, यहूदी या इसाई पहेले से ही करते चले आ रहे है, इस्लाम के पास जो कुछ भी है, वह उसने यहूदी या इसाई धर्म से ही उधार लिया है।
  • यास्मीन , तुम इतनी कट्टर क्यों हो? मुसलमानों से ज्यादा कट्टर लोग  दुनिया के किसी धर्म में नहीं है। उनके नबी मुहम्मद साहब महानतम धार्मिक नेता थे। मुसलमान भी प्रबुध्ध लोग होते है, अल्लाह से डरने वाले  और धर्म-परायण और नेक।
  • अमेरिका में रहेने वाले सब हिन्दुस्तानी यह कहा करते थे, “एक दफा मैंने ढेर सारे डॉलर कमा लिए तो मई वापस ओने गाँव चला जाऊँगा। ” मगर वापस जाता कोई नहीं था।
  • . . . पुरुषो को यद्यपि माहवारी नहीं होती, तथापि पचास साल की उम्र के बाद उन्हें रजोनिवृति होती है। इस उम्र में कुछ पुरुषो के व्यवहार में विचित्र परिवर्तन आ जाते हैं। रंडीबाजी में उनकी दिलचस्पी अचानक पैदा हो जाती हैं। वे जवान लडकियो को बुरी नजर से देखने लगते हैं, अश्लील बाते करने लगते हैं, और कभी-कभी सबके सामने नंगे तक हो जाते हैं। कुछ धार्मिक वृति के हो जाते हैं, और पूजा-पाठ और तीर्थयात्राओ में अपना वक्त बरबाद करने लगते हैं।
  • अगर आप जीवित हिंदुत्व की  अनुभूति करना चाहते हे , तो वह आपको न हिन्दुओ के धार्मिक ग्रंथो से प्राप्त होगा , न मंदिरो के दर्शन से, वह आपको प्राप्त होगा, हरिद्वार में सूर्यास्त पर होने वाली गंगा की आराधना में की जाने वाली आरती में।
  • बुद्ध ने अपने प्रवचनों में ‘दुःख’ पर बहुत जोर दिया है। सर्वत्र व्याप्त बताया है दुःख को। बुद्ध का मानना था की कामनाओ पर नियंत्रण रख कर, दुःख को नष्ट किया जाता है। खाने , जीवन के हर भौतिक सुखो को भोगने, सेक्स से बचने पर दुःख से बचा जा सकता है। मुझे यह विधि स्वीकार्य नहीं है। हिन्दू धर्म की सबसे बड़ी विशेषता यह है की यह दुःख में नहीं सुख को प्रधानता देता है। सुभ और सौभाग्यादायी है – हिन्दू  धर्म। हमारी संस्कारी – विधिओ में पिने , नाचने, जुआ खेलने , प्रेम करने और मौज करने आदि का कोई निषेध नहीं है। मै उसका समर्थन करता हु, उपवास करने, पश्चताप करने आदि का नहीं।
  • मै जानती हु, और मै जिस पुरुष को भी, चाहू, फुसला सकती हु। वजह यह है की पुरुष सदा किसी भी लड़की को भोगने के लिए तैयार रहेते है।
  • मेरे ख्याल से एक रात में शुरू और ख़त्म हुए प्रेम को एक रंगवाला प्रेम माना जायेगा। एक ही व्यक्ति के साथ प्रेम जब तक काफी समय पुराना न हो जाए, तब तक उसे पूर्ण , संपन्न और संतोषदायक नहीं माना जा सकता। और यह संतोष कब समाप्त हो जाता है, और उसका उतेजन कब ख़त्म हो जाता है। इसका आभास प्रेमी और प्रेमिका दोनों को हो जाता है। तब प्रेमी और प्रेमिका दोनों को बिना किसी गिले-शिकवे के उस प्रेम को अलविदा कह देना चाहिए और एक – दुसरे को नया प्रेमी या प्रेमिका के साथ नए सम्बन्ध स्थापित कर लेने चाहिए।
  • अगर आप दुसरो से यौन – सम्बन्ध करते हुए पकडे जाते है, तो आप गुंडे है, लम्पट है, और अच्छे लोगो के साथ रहेने के काबिल नहीं है, लेकिन अगर किसीको आपके लम्पट और व्यभिचारी होने का पता नहीं चलता, तो आप सम्मानीय नागरिक है।

~ अमृतबिन्दु ~

“आदमी जब वृध्ध होने लगता है, उसकी कामेच्छा शरीर-मध्य से उठाकर ऊपर दिमाग की ओर बढ़ने लगती है। अपनी जवानी में वह जो करना चाहता था और अवसर के अभाव, घबडाहट या दूसरों की स्वीकृति न मिलाने के कारण नहीं कर सका, उसे वह अपने कलपना लोक में करने लगता है।

…….. इस का शीर्षक यह भी हो सकता था, ‘एक अस्सीसाला वृध्ध के दिवास्वप्न’ ।

इस उपन्यास में कोई भी पात्र वास्तविक नहीं हैं;वे सब मेरे सथियापे की उपज हैं।”

^  खुशवन्त  सिंह  (प्रस्तावना)

2 ટિપ્પણીઓ

Filed under Art, સાહિત્ય, Reading