હસમુખ ગાંધીના તંત્રીલેખો


‘..ઉલ્ટા ચશ્માં માં’ જેમ ભીડે માસ્તર કહે છે ને: “હમારે જમાનેમેં” એવી રીતે કહું તો (હમારે) ઓરકુટ  કે જમાનેમે   હમને એક ટોપિક બનાયા થાતંત્રી અને તંત્રીલેખો‘ , પણ અત્યારે એ ટોપિક વિશે કંઈ વાત ન કરતા ટાઈટલ મુજબની વાત કરીયે તો જેમ પડોશમાં (અને હવે તો એફબી માં પણ) વાટકી વહેવાર હોય એવી રીતે મિત્ર  સંદીપ દવે સાથે પુસ્તકીઓ વહેવાર મુજબ એમણે આ  બૂક (વાંચવા) આપી. 🙂

દિવ્યાંગ શુક્લ સંપાદિત હસમુખ ગાંધીના તંત્રીલેખો

ઈમેજ પબ્લિકેશન દ્વારા (ગુજરાતમિત્ર-ગુજરાત સમાચાર-જન્મભૂમિ-સમકાલીન અને દિવ્યભાસ્કર) પાંચ અખબારોના તંત્રીલેખોના સંચયની શ્રેણી ‘મારા મનગમતા તંત્રીલેખો’ પબ્લિશ થઇ જેમાં સુ.દ. લખે છે – “…. અખબાર હવે ધીરે ધીરે ફોટોજર્નાલિઝમ તરફ વળતું ગયું છે અને અખબાર માત્ર અખબાર ન રહેતા મેગેઝિનની દિશામાં પણ વળતું રહ્યું છે. ….. કોઈકે કહ્યું હતું કે અખબાર એ  છેવટે તો એના તંત્રીનો ચહેરો છે.”

-*-

સંપાદક દિવ્યાંગ શુક્લ કહે છે – “….ભવિષ્યમાં પણ ગુજરાતી પત્રકારત્વના બે તબક્કા જ ગણાશે. એક, ગાંધીભાઈના આગમન પહેલાનું ગુજરાતી પત્રકારત્વ. બીજું, ગાંધીભાઈના તંત્રીપદ હેઠળના ‘સમકાલીન’ના પ્રકાશન પછીનું આધુનિક ગુજરાતી પત્રકારત્વ. ગાંધીભાઈએ બહું મોટું કામ કર્યું છે અને તેની મૂલવણીનો અધિકાર તેમના સિવાય કોઈને હોવો જોઈએ નહીં….

હસમુખ ગાંધી_એક આદમી એક યુગ

હિંદી, મરાઠી, ઉર્દૂ, બંગાળી, તેલુગુ, તમિળ, મલાયમ, કન્નડ અને અંગ્રેજી ભાષાના વાચકોએ તેમની ભાષાના પ્રકાશનોના તેજસ્વી તંત્રીઓને સોનાની છાબમાં માથે બેસાડીને લાડ લડાવ્યા છે, પણ આપણે ગુજરાતીઓએ સાદી વાંસની છાબડી ખરીદી સુધ્ધાં નથી. અલબત્ત, હજી મોડું થયું નથી.”

હંમેશની જેમ અવતરણ ટાઈપ કરતા પહેલા એક નજર અનુક્રમણિકા પર

ક્રમ

હવે આપણા ગાંધીભાઈના અખા જેવા ચાબખા –

આપણે દલાલો અને વચેટીયાઓની સંસ્કૃતિ પેદા કરી છે. પારકાનો પૈસો લઇ લેવો, હરામનું ખાવું, બોફસિયું કમિશન કાઢી લેવું. પગાર ઉપરાંત ટેબલ તળે કશુંક પ્રાપ્ત કરવું એને ચતુરાઈની નિશાની ગણવામાં આવે છે.

કમિટેડ ન હોય એવો તંત્રી શોધવા માટે પેલા ગ્રીક ફિલસૂફની જેમ ભરબપોરે મીણબત્તી લઈને ખોજ કરવી પડશે. શું તંત્રીઓને સરકારે રક્ષણ આપવું જોઈએ? શી રીતે? અને શા માટે, ભલા?  સરકાર શું કેશકર્તનાલયના મેનેજરને કે દાક્તરને કે ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટને રક્ષણ આપે છે ? દરેક ક્ષેત્રને પોતાનું આગવું પ્રોફેશનલ હેઝર્ડ હોય છે.

-*-

જગતની સૌથી આધુનિક ટેકનોલોજી પણ માનવીના મનનો તાગ લઇ શકે નહીં. માણસની મોટામાં મોટી ખૂબી જ એ છે કે એવી સિફતથી જૂઠ બોલે કે પોતે પણ એનાથી છેતરાઈ જાય.

…..દરેકેદરેક જ્વલનશીલ વસ્તુ અગ્નિમાં સળગી જાય છે. જૂઠાણું અકબંધ રહે છે. … અગ્નિ  એક દિવસ માણસને સ્પર્શવાની ના પાડી દેશે: ના, બાબા, આ કાતિલ માનવઝેરથી તો હું પાવલ અગ્નિ પણ ઝેરીલો બની જઈશ.

જીવન એટલું બધું દંભી થઇ ગયું છે અને માણસને જૂઠું બોલવાની એવી તો બૂરી આદત પડી ગઈ છે કે માણસ ક્યારેક તો અકારણ જૂઠું બોલે જ છે.

-*-

ગુજરાતી સાહિત્યમાં ઘણા બધા ઉપેક્ષિત લેખકો છે. નર્મદ આમાંનો એક છે. રમણલાલ વસંતલાલ દેસાઈ બીજા છે. .. એ માણસ પોતાનાં જમાના કરતાં ખૂબ ખૂબ આગળ હતો.

સાહિત્યમાં પણ અર્જુનસિંહો અને શરદ પવારો છે અને હતા….આજના ગદ્યપદ્યસંગ્રહોએ નર્મદનો બાપડાનો પ્રેકટીકલી એકડો જ કાઢી નાંખ્યો છે.

ગોવિંદ સરૈયા (ઓફ સરસ્વતીચંદ્ર ફેમ) એ નર્મદ વિશે એક ફિલ્મ ઉતારવાની ઓફર કરી હતી પણ કોઈ ગુજરાતી એનઆરઆઈએ એમાં રસ ન લીધો. લીધો તેણે લિક્વિફાઇડ કૂકિંગ ગેસની રીફાઈનરીમાં લીધો. સી ?

-*-

દેશી ફિલ્મવાળાઓ જેને હાથ અડકાડે છે તેને તેને તેઓ વલ્ગર બનાવી મૂકે છે ….

-*-

આજે (બાળ અને પછી રાજ) ઠાકરેને અ-મરાઠી લોકો વિશે એલફેલ બોલવા સામે મીડિયામાં ચર્ચા ચાલતી હોય છે અને કોર્ટમાં કેસની તૈયારી પણ શરદ પવારની આવી જ વાતના સમર્થન માટે ૧૯૯૪માં ગાંધીભાઈનો લેખ વાંચવા જેવો છે.

શાસ્ત્રીય સંગીતના રસિકડાંઓને અને જાણકારોને (અને મારા જેવા કે જેઓને ભાન નથી પડતું તેઓને પણ) ધ્રુપદ વિશેનો લેખ ગમશે. એ લેખમાંવિચિત્ર વાત તો એ છે કે ધ્રુપદ અને ખયાલ પ્રથમ પશ્ચિમમાં પુનર્જીવન પામ્યા અને એ પછી ભારતમાં એનો ચેપ લાગ્યો…. તાનસેન બેઝિકલી એક ધ્રુપદિયો હતો. શાહજહાંએ અને ઔરંગઝેબ એ (રિપીટ ઔરંગઝેબ એ) ધ્રુપદ ગાયકી માટે કાવ્યો રચેલાં છે. …સામાન્ય માનવી ઝટ ધ્રુપદની ખૂબીઓ (ન્યૂઅન્સીસ) સમજી શકતો નથી. એ માટે એક્સપોઝર અને પ્રયાસ જોઈએ. આપણે આપણું કલ્ચર ગુમાવી દીધું છે અને પશ્ચિમે એને ઝીલી લીધું છે.[અમુક મહિના પહેલા ધૈવત ત્રિવેદીનો (કદાચ ‘વિવર્તન’માં) પણ આવો કોઈ લેખ વાંચ્યાનું યાદ આવે છે.]

-*-

….પ્રથમ અંધશ્રદ્ધાળુ બેવકૂફ પબ્લિકને ખુશ કરવા માટે બાવાઓ, બાબાઓ, સાધુઓ,મહારાજો,આચાર્યો અને ભગવાનોને પ્રસિદ્ધિ આપવી. એ પછી પબ્લિક જ્યારે આવા ઢોંગીઓ સામે વીફરે ત્યારે પવન પ્રમાણે પૂંઠ ફેરવીને અવળાં વાજાં વગાડવા. ગુજરાતી અને ખાસ કરીને કાઠિયાવાડી પ્રજાનું માનસ રોગિષ્ઠ છે. ..અંગ્રેજોએ આપણને પ્રગતિશીલ અને લિબરલ શિક્ષણ આપ્યું.પરંતુ આપણું લોહી જ અંધશ્રદ્ધાળુ છે…ભારતભરમાં જેટલા બાવાસાધુ છે એના ત્રીજા ભાગના ગુજરાતમાં અને ખસ કરીને સૌરાષ્ટ્રમાં છે….

..જવાહરલાલ નહેરુએ લોકોને સાયન્ટિફિક ટેમ્પર શીખવવાનો પ્રયાસ કર્યો પણ તેમની વિખ્યાત દીકરીએ અખાની જાણીતી પંક્તિની જેમ (એક મૂરખને…)અંધશ્રધ્ધામાં ઝુકાવ્યું અલબત્ત, વોટ કાજે. …

-*-

નરકની દેવીનો ભાંડો ફૂટે છે” – મધર ટેરેસા પરના લેખમાંથી  શું શું  (કેટલુંક) લખવું એની દ્વિધા નિવારવા અને મેહુલ તેવરની ફરમાઈશ પર આખો લેખ તો નહીં પણ આ બે પેજ

FB ફેન્ડ મેહુલ તેવર એ એકવાર યાદ કરાવ્યું હતું એટલે આ (પેગજેવા) બે પેજ મૂકું છું.

~ અમૃતબિંદુ ~

શ્રી દિવ્યાંગ શુક્લએ ગાંધીભાઈના તંત્રીલેખોનું સંકલન કરીને મોટી સેવા (અને આપણા પર દયા) કરી એમ ચોક્કસપણે કહી શકાય. પરંતુ એક વાતની મને નવાઈ લાગી કે એમણે ગાંધીભાઈની જન્મતારીખ આપી છે પરંતુ અવસાનની તારીખ નથી છાપી, જો કે ગાંધીભાઈ આપણા સૌ માટે આદરણીય અને અમર જ રહેશે.

.

.

.

.

આ બધું ટાઈપ કરતો હતો ત્યારનું મનમાં થતું હતું કે ગાંધીભાઈની બન્ને તારીખ (૧૯ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૩૨ – ૨૬ જાન્યુઆરી ૧૯૯૮ )ક્યાંક વાંચી તો છે, અને છેલ્લે બે નામ ઝબકી ગયા – સૌરભ શાહ , જય વસાવડા (અહીં ગયો તો યોગાનુંયોગ પણ કેવો કે જેવી એ ઓલરેડી એ ઈમેજ મૂકી છે જે મેં પણ ઉપર સ્કેન કરીને મૂકી છે) અને અને એમની સાઇટ્સ પર જઈ આવ્યો એ બંનેની બ્લોગ પોસ્ટ લિંક આ રહી –

જય વસાવડાની બ્લોગ પોસ્ટ  અને સૌરભ શાહની બ્લોગ પોસ્ટ

Advertisements

5 ટિપ્પણીઓ

Filed under સમાજ, સાહિત્ય, media

5 responses to “હસમુખ ગાંધીના તંત્રીલેખો

  1. 1} માણસને જૂઠું બોલવાની એવી તો બૂરી આદત પડી ગઈ છે કે માણસ ક્યારેક તો અકારણ જૂઠું બોલે જ છે. +1

    2} દેશી ફિલ્મવાળાઓ જેને હાથ અડકાડે છે તેને તેને તેઓ વલ્ગર બનાવી મૂકે છે . + 2

    3} ભારતભરમાં જેટલા બાવાસાધુ છે એના ત્રીજા ભાગના ગુજરાતમાં અને ખસ કરીને સૌરાષ્ટ્રમાં છે . + 😀

    આ પુસ્તક મારા રીડ લીસ્ટમાં છે , પણ હજુ અગાઉના ઘણા પુસ્તકો ને મેં હજી દસ્તક પણ નથી મારી , માટે આ પુસ્તક માટે તો હજી ઘણો લાંબો ઇન્તેઝાર જ કરવો રહ્યો . . .

  2. બહુ મજા આવી વાંચવા ની……બહુ સમય પછી કાંઈક એસીડીક વાંચવા મળ્યું….બૂક તો વસાવવી જ રહી અને હસમુખ ગાંધી ની જો વાત કરું તો એમનું લખાણ સીધું ઉતરી જાય છે આરપાર….

  3. જગતની સૌથી આધુનિક ટેકનોલોજી પણ માનવીના મનનો તાગ લઇ શકે નહીં. માણસની મોટામાં મોટી ખૂબી જ એ છે કે એવી સિફતથી જૂઠ બોલે કે પોતે પણ એનાથી છેતરાઈ જાય.

    …..દરેકેદરેક જ્વલનશીલ વસ્તુ અગ્નિમાં સળગી જાય છે. જૂઠાણું અકબંધ રહે છે. … અગ્નિ એક દિવસ માણસને સ્પર્શવાની ના પાડી દેશે: ના, બાબા, આ કાતિલ માનવઝેરથી તો હું પાવલ અગ્નિ પણ ઝેરીલો બની જઈશ.

    જીવન એટલું બધું દંભી થઇ ગયું છે અને માણસને જૂઠું બોલવાની એવી તો બૂરી આદત પડી ગઈ છે કે માણસ ક્યારેક તો અકારણ જૂઠું બોલે જ છે…..

    એકદમ ધારદાર….

  4. ખુબ સુંદર કલેકશન. ખુબ આભાર. મજા પડી.

  5. VINOD NANDHA

    HASMUKH GANDHI NA BIJA TANTRI LEKHO NI BOOKS OR COLLECTIONS KYAY MALI SHAKE? MARE JOYE CHE. PLZ GUIDE.

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s