ત્રિભુવનદાસ પુરુષોત્તમદાસ લુહાર, ‘સુન્દરમ્’


‘સુન્દરમ્’ નામ નજરે કે કાને પડે એટલે તને મેં ઝંખી છે – યુગોથી ધીખેલા પ્રખર સહરાની કે મારી બંસીમાં બોલ બે વગાડી તું જા કે હું માનવી માનવ થાઉં તો ઘણું  . . .  વગેરેથી ઓળખાતા કવિ ત્રિભુવનદાસ પુરુષોત્તમદાસ લુહાર,  ‘સુન્દરમ્’ (૨૨-૦૩-૧૯૦૮ થી ૧૩-૦૧-૧૯૯૧)ની ઓળખ આવે.

મને આમ પણ પદ્યમાં બહું ટપ્પા પડતા નથી, ગદ્યમાં થોડા ઘણા કુદકા મારીયે પણ એમાંયે બક્ષી સાહેબથી પ્રભાવિત એટલે એમણે ઉમાશંકર જોશી, સુન્દરમ, ગુલાબદાસ બ્રોકર, સુરેશ દલાલ જેવાને ચીરેલા એટલે આજ દિન સુધી પદ્યને પચાવવાનું જીગર કેળવી શક્યો નથી.

આ બ્લોગ પોસ્ટ લખવાની પ્રેરણાની વાત કરું તો ડૉ.અસ્મા માંકડ સંપાદિત “રખે વીસરાય ગુજરાતી સાહિત્યની આ સદાબહાર વાર્તાઓ” નામનું એક પુસ્તક હાથ લાગ્યું છે. ૩૫૯ પાનાના આ પુસ્તકમાં ૪૩ વાર્તાઓ છે. અમુક વાર્તાઓ શું કામ લીધી અને શું કામ ન લીધી એ વિશે પ્રસ્તાવનામાં પણ સરસ લખ્યું છે.

હજુ ૪૩માંથી નવેક વાર્તા વાંચી છે એમાં સુંદરમની જમીનદાર વાર્તા વાંચી તો  એમ લાગ્યું કે જાણે અત્યારના સમયની એટલે કે સાણંદ વગેર જગ્યાએ ખેડૂતો પોતાની જમીન આપી દે છે અને પછી જે દિશા વિનાની દશા થાય છે એનો ચિતાર છે.

એક નાનકડી વાત પણ કરી દવ કે મારું તો માનવું છે કે ઔદ્યોગિકકરણ (યાને શહેરીકરણ-શહેરીજન)એટલે ખરાબ જ અને ખેતી, ગામડું કે ગ્રામ્યપ્રજા (?)  એટલે દૂધે ધોયેલા એવું હરગિજ નથી. હું ગામડાનો હોવાથી જાણું જ છું કે ગામડામાં કેટલી બદી છે. જમીન આપી જ દેવી કે ન જ આપવી એવો કોઈ અભિપ્રાય પરિસ્થિતિ જાણ્યા વગર  આપણે ન આપી શકીયે પણ     એટલું ખરું કે જમીન આપવા પાછળ ઘણા કારણો (અને સમીકરણો) હોય છે. કોઈ વિવશ તો કોઈ લાચાર તો કોઈ લાલચુ અને કોઈના  હરામના હાડકાપણ જવાબદાર હોય શકે. 

આ વાર્તામાં કોઈ કૃત્રિમ રીતે રોતાલિયા વેડા નથી કે નથી કોઈને વિલન-હીરો ચીતર્યા પણ જે છે એ સમય-સંજોગોના તાણાવાણાથી ગુંથાયેલ લાંબી છતાંપણ લાંબી ન લાગતી ૧૯ પાનાની વાર્તા છે. એ શેર કરવાની અદમ્ય ઈચ્છા છે પણ એ મૂકતા પહેલા અમુક સવાલ છે જેના કોઈ પાસે જવાબ હોય તો કહેજો

૧-આ (આખી)વાર્તા મૂકવાથી કૉપી રાઈટ જેવું કંઈ નડી શકે?

૨-આ વાર્તા જો કોઈને નેટ પર જોવા મળી હોય તો એની લિંક કોમેન્ટમાં આપજો પછી આ પોસ્ટમાં પણ એડ કરી દઈશ.

૩-અગર કૉપીરાઇટ ન નડે અને નેટ પર પણ ન હોય તો આટલા બધા પેજીસ ટાઈપ કરવાની મારી તૈયારી નથી એટલે સ્કેન કરીને મૂકું તો કેમ રહે?

~ અમૃતબિંદુ ~

 આ પોસ્ટ માટે સુન્દરમ વિશે (સારી-ખરી-ખોટી-ખાટી) માહિતી  એકઠી કરવા વિકિપીડિયામાં ગયો તો ત્યાં એમના મૂળ નામ નહિ પણ ઉપનામમાં જેટલા અક્ષરો છે એટલા જ વાક્ય છે ! જ્યારે નેહલ મહેતા પાસેથી સુન્દરમ વિશે બક્ષી બાબુએ લખેલ સામગ્રી મંગાવી તો એ એટલા (ચાર) પેજમાં આવી !  સરવાળે કંઈ ન મૂકવાનો નિર્ણય લેવો પડ્યો. (કોઈને ખપતી હોય તો મેઈલમાં મોકલીશ)

Advertisements

10 ટિપ્પણીઓ

Filed under Art, ગુજરાત_ગુજરાતી, પદ્ય, સાહિત્ય

10 responses to “ત્રિભુવનદાસ પુરુષોત્તમદાસ લુહાર, ‘સુન્દરમ્’

  1. રજનીભાઈ સુન્દરમ્ મારા મનગમતા લેખકોમાંના એક છે . રજનીભાઈ સુન્દરમની ઘણીબધી વાર્તાઓ વાંચી છે પણ માણવાની મજા આવી તેમાંની કેટલીક વાર્તાઓમાં મીન પિયાસી, ગોપી, ખોલકી, માજા વેલાનું મૃત્યુ, જન્મની ઘડી, માયાની ભૂલ, હીરાકણી, પુનમડી, જમીનદાર, માને ખોળે, ઇવનિગ ઇન પેરીસ, આશા, નાગરિકા છે.
    રજનીભાઈ સુન્દરમે ૧૯૩૮માં ત્રિશુળ ઉપનામે “હીરાકણી અને બીજી વાતો” વાર્તાસંગ્રહ પ્રસિદ્ધ કર્યો હતો . સુન્દરમે લગભગ ૧૯૩૧માં સૌ પ્રથમ વાર્તા લુંટારા લખી હતી .
    સુન્દરમે સૌથી લાંબી વાર્તા હીરાકણી અને ટૂંકી વાર્તા પ્રસાદજીની બેચેની લખી છે.
    રજનીભાઈ તમારી આ પોસ્ટ પરથી વધુ વિગતવાર મને પણ સુન્દરમ પર પોસ્ટ મુકવાની ઈચ્છા તીવ્ર થઇ ગઈ છે .

  2. જલ્દીથી વાર્તા સ્કેન કરીને બ્લોગ પર મૂકો.

  3. sneha patel - akshitarak

    waiting for blog post…othervise send me some selected storie’s scanned pages by mail..

  4. ‘સુન્દરમ’ વિશે બક્ષીબાબુએ લખેલી સામગ્રી મને મોકલજો અને કૉપી-રાઈટ વિષે શ્રી વિનય ખત્રીને પૂછવું 🙂

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s