મફત કે મોંઘુ ? !


ઘણીવાર (ટાઈટલમાં કે અન્ય કોઇ રીતે) પ્રાસ બેસાડતા ત્રાસ ઊભો થઈ જતો હોય છે. આવો ત્રાસ ત્યારે થયો હતો જ્યારે મેં થોડા મહિના ઓરકુટની “ગુજરાતી = મેગેઝિન, છાપા અને કૉલમ” નામની કોમ્યુ પર “નેટ પર વાંચન =  મફત કે મોંઘુ ? ” નામનો ટૉપિક બનાવ્યો હતો .  અકળાશો નહી, જેને એ વિશે ખબર છે એને બીજીવાર અને જેને નથી ખબર એને એક પણ વાર ત્રાસ સહન નહી કરાવું એવો મારો પ્રયાસ રહેશે. (પછી તો આગે આગે ગોરખ જાગે 😉 )

ગુજરાતીઓની જાણે લાક્ષણિકતા હોય એવી રીતે કહેતા હોઈએ છીએ – આપણને કાના માત્રા વગરમાં એટલે “મફત” વધુ રસ હોય છે.  અને  મફત લેવું ગમે ,દેવું ન ગમે વગેરે. પરંતુ આવી માંગણી કરવા વાળા કંઇ ડોબા કે ભીખમંગા નથી હોતા, એના પાછળ પણ લૉજીક હોય જો એને (બોલવાનો અને )સમજવાનો પ્રયત્ન કરીયે તો.  . . . .

એની વે, આ બધુ અત્યારે અધુરૂ મૂકીને મુખ્ય વાત પર આવું તો કેટલી બધી વસ્તુઓ છે જેને “મફત” નહી પણ “ફ્રી ઑફ કૉસ્ટ” કરી શકાય અને એ લેવા વાળાને ભલે ફાયદો દેખાતો હોય  પણ આપવા વાળાને નુકસાન નથી જ . ઘણી બધી વસ્તુઓ સમાવી શકાય પણ હું બે-ચાર ચીજો જ ગણાવું તો – છાપા, મેગેઝિન, ટીવી. ચેનલ્સ… આમાં તદ્દન મફત નહી પણ મફતના ભાવે એક વસ્તુ ખાસ એડ કરી શકાય – પુસ્તકો !

છાપા-મેગેઝિન વાળા થોડા સમયે કહે કે અમે બહું કોશીશ કરીયે છીએ પણ પોસાતુ નથી એટલે નજીવા દર વધારીયે છીએ, ગ્રાહકો અમારી મજબુરી સમજશે ! ! આ વાત સફારી, નવનીત સમર્પણ, અખંડ આનંદ જેવા સામયિકોને લાગું પડે એ એકદમ વ્યાજબી વાત છે, બલ્કે આ બધા સમાયિકોમાં જે સ્તરનું વાંચન જ્ઞાન પીરસાય છે એના પ્રમાણમાં તેઓ એ  ખાસ કિંમત રાખી જ નથી અને તેઓ સાચા અર્થમાં તકલીફ ભોગવીને મફતના ભાવનું આપે છે.

પણ કોમર્શિયલ મેગેઝિન્સ-ન્યૂસ પેપર્સ ? એ લોકોને પણ આપણે બિલ્કુલ એવું તો ન જ કહી શકીએ કે તમે ખોટનો ધંધો કરો કે સેવા કરો પરંતુ તેઓને એડવર્ટાઈઝમાં થી એટલી કમાણી  થતી જ હોવી જોઇએ કે પબ્લીકમાં વેચવાની બદલે વહેચે!

અલગ રસ્તેથી એમને એવું કરવાની ફરજ પડી પણ રહી જ છે ને? યેસ્સ, નેટ પર દરેક છાપાઓ અને અમુક મેગેઝિન્સ પોતાની વેબ આવૃતિ મૂકે જ છે ને? કદાચ (નહી ચોક્ક્સ પણે) આ શેખચલ્લીના ખયાલી પુલાવ કે મુંગેરીલાલ કે હસીન સપને જેવું લાગે પણ એક દિવસ એવો આવી શકે જ છે કે બધુ મફત મળતું  હશે અને એમાંથી જે સારૂં આપશે એ એડના પૈસા વધુ વસૂલી શકશે.

એક મુદ્દો એ પણ મનમાં ઉઠે કે તો પછી (જેના કારણે તો છાપા-મેગેઝિન વેચાય છે એ ) કટાર લેખકોના મહેનતાણા/પુરસ્કારનું શુ? વેરી સીમ્પલ, જેમની કલમમાં દમ હશે એને જખ મારીને મોં માંગ્યા દામ ચૂકવવા પડશે અને બાકી ફિટરો-પ્લમબરોને તો “દા’ડી” યા ને “રોજ” ચૂકવવામાં આવે. (દરેક પૂર્તિમાં આંગળીના વેઢે ગણાય એટલી કૉલમમાંથી “વાંચેબલ” કૉલમ ગણવા માટે તો આંગળીઓ ય વધુ પડે છે ને?! )

વાંચે ગુજરાત જેવા અભિયાનની પુષ્ટી કરનાર હું પુસ્તકોના ભાવ અંગે પણ વાત કરીશ તો ખરાબ લાગે જ પણ વિચારો કે એક સીડી લઈએ (પાઇરેટેડ કે ઓરીજીનલ) તો બે આંકડાની કિંમતમાં એ લોકો ત્રણ આંકડાનાં સોંગ્સ કે ત્રણ ફિલ્મો આપે છે, એ લઈએ છીએ, એમાં ઘણીવાર તો ૭૦-૯૦% “માલ” ન ગમે એવો હોય પણ બાકીના ૩૦ થી ૧૦ % એવો લગડી માલ હોય કે આપણે એક્ચ્યુલી તો એના જ પૈસા ખરચતા હોઇએ છીએ ને? આવી જ રીતે પુસ્તકના પ્રમાણમાં મેગેઝિન કે દિપોત્સવી અંકમાં થતું હોય છે. પણ પુસ્તકમાં એવું બને કે જો એમા સત્વ ન હોય તો (સર્જકોની માફી માંગતા કહેવું પડે છે કે) પૈસા પાણીમાં પડી ગયા લાગે. આવું ન લાગે એ માટે આવું પણ ન થઈ શકે? કે એક પુસ્તકમાં એક કરતા વધુ (બે કે ત્રણ) સર્જકોની કૃતિ સમાવે, યા તો એમાં પણ આગળ-પાછળ પાનાં (પર જ ) એડ લઈને કૉસ્ટ ઘટાડી શકે.

આ જ વાત ટીવી ચેનલ્સને પણ લાગુ પડે, તમે માત્ર DTHનાં પૈસા જ ચૂકવો બાકી ચેનલ્સ બધી ફ્રી ટુ એર જ હોવી જોઇએ નહી કે કલર્સ,કાર્ટુન, સ્પોર્ટસ વગેરે  જોવાના વધુ પૈસા ખરચવાના! એ લોકો લાખો રૂપિયાની એડ લેતા હોય એમાં આપણા પાસેથી ચણા-મમરા જેવી રકમ ઉઘરાવવાના અભરખા શું કામ રાખે છે?

હજુ યે શંકા-સવાલ કે નાકનું ટીચકું ચડાવતા હોય એ લોકો એક દસકા પાછળનો ફ્લેશ બેક જોશે તો યાદ આવશે કે મોબાઈલ કંપની ઇનકમીંગ કંપનીનાં ૮-૧૬ રૂપિયા જેવી રકમ લૂંટતી હતી એ હવે આઉટગોઇંગનાં એક સેકંડના એક પૈસા તો જૂની વાત લાગે, અમુક કંપનીઓ એક મિનિટના ૭ પૈસા જેવા ટેરીફ રાખીને બેઠી છે!

એક વધુ દાખલો આપીને વાત પૂરી કરૂ તો નેટ પર કોણ પૈસા લ્યો છે? યાહુ-ગૂગલ-ફેસબુક- ઓરકુટ  અને વર્ડ પ્રેસ- બ્લોગ સ્પોટ જેવી સાઇટસ પણ ક્યા કોઇ પૈસા વસૂલે છે? છતાંપણ એમનો ધંધો કેમ ધમધોકાર ચાલતો હશે એ વિચારવાની પણ જરૂર નથી.

~ અમૃત બિંદુ ~

મફતનો એક અર્થ અમૂલ્ય પણ થાય.

Advertisements

11 ટિપ્પણીઓ

Filed under વૃતિ - પ્રવૃતિ, સંવેદના, સમાજ

11 responses to “મફત કે મોંઘુ ? !

  1. મોટાભાગની વાતો સાથે સંમંત છું. પણ ડીટીએચની વાત થોડી અલગ પડી જાય છે. કારણકે બધી ચેનલો માટે માધ્યમ એક અને ચેનલોના માલિકો અલગ અલગ હોય છે અને બધી ચેનલો પ્રસારણ માટે ઉપગ્રહોના ટ્રાન્સપોન્ડર્સ ભાડે રાખે છે તે ઉપગ્રહો અને ભાડા પણ અલગ અલગ હોવાના. આથી કદાચ એકાદ કન્ટ્રોલીંગ બોડી જેવું કંઈ રચાય (કે જે ડીટીએચનું ભાડું નક્કી કરે) તો પણ તે સ્વિકાર્ય બને તેવી શક્યતા કેટલી? કારણકે દરેક કંપનીને શક્ય તેટલું વધુ જ કમાવું હોય ત્યારે આ પદ્ધતિ દરેક કંપની નહિ સ્વિકારે. ટૂંકમાં એવું થાય તો ગ્રાહકો માટે તો સારું જ છે પણ એવું કરવું શક્ય નથી લાગતું, ઓછામાં ઓછું કોઈ “સેવાભાવી” કંપની પોતાની કમાણીના ભોગે પણ આવી ફ્રી ચેનલ આપવા તૈયાર થઈ જાય ત્યાં સુધી તો નહિ. હા, એકવાર શરૂ થાય પછી તો બધાએ એ રસ્તે ચાલવું જ પડે. રાહ જોઈએ, બીજું શું? 🙂

  2. મુદ્દાની વાત પકડી [ વેરી સીમ્પલ, જેમની કલમમાં દમ હશે એને જખ મારીને મોં માંગ્યા દામ ચૂકવવા પડશે અને બાકી ફિટરો-પ્લમબરોને તો “દા’ડી” યા ને “રોજ” ચૂકવવામાં આવે.]
    મારુ અંગત માનવુ છે કે આ વિષય પર અલગ અલગ ક્ષેત્ર સાથે સંકળાયેલ લોકોના (કે સમુહના) અલગ અલગ વિચારો (કે લૉજીક) હોય શકે.મારા ભાઈએ સાઈબર કાફેમાં બોર્ડ માર્યુ છે (અને મારવું જ પડે) “મિત્રતા મારી સાથે છે,ધંધા સાથે નહીં”. 😉

  3. આ બોર્ડ બાબતે તો ખરેખર ગંભીર પરિસ્થિતિ છે. મારે પણ સાયબર કાફે છે ને મારો પણ અનુભવ છે કે નાનું ચૂકવાનું હોય તો જાણે એ ન કરીએ તો ચાલે. ઘણા લોકો તો ૫-૧૦ મિનીટ સર્ફિંગ કરીને પૂછે, “કઈ આપવાનું છે?” કહેવાનું મન થાય, “નાં ભાઈ નાં, અમે તો આશ્રમ ખોલ્યો છે. સાયબરકાફે નું તો બોર્ડ છે.”
    🙂

  4. ભાઇ,
    “મફતનો એક અર્થ અમૂલ્ય પણ થાય.” ક્યા બ્બ્બાત !
    મારે મારી ’અમુલ્ય’ કોમેન્ટ ’મફત’માં નથી આપવી !! પણ રહેવાતું નથી તેથી કહી જ દઉં. જ્યારે મોબાઇલ કોલચાર્જ બે આંકડામાં (રૂ.માં !) હતા ત્યારે મેં ’આગાહી’ કરેલી કે થોડા વર્ષો પછી આ સેવા તદ્દન મફત મળશે, માત્ર કોલ કરતા પહેલાં અમુક સેકન્ડ જાહેરાત આવશે. આજે કોલચાર્જ એક આંકડે (તે પણ પૈસામાં !) આવી ગયો છે. લાગે છે મારી આગાહી સાચી પડવા જઇ રહી છે ! (વાંસો હું હાથેથી થાબડી લઇશ !) હા, આપનો પણ આ ’હટકે’ લેખ બદલ વાંસો થાબડવો તો પડે જ. (એ પણ મફત જ છે ને !)

  5. Narendra

    RA, Bharat jeva virat desh ma kai pan sakya che, karan ke bazar etlu motu che.

    Cyber cafe – maro anubhav jano. Mare ek vakhat ahi Seoul ma ek restaurent nu add. sodhta nake dum avi gayo, banda cafe ma gaya ane website search kari ne phone no thi choksai kari. Lagbhag 10 mnt net use karyu, pachi nikdati vakhate bhai ne paisa etle ke Won dharya to hasi ne kahe kasu nathi levanu, tame jo 1 hr. use karo to j charge lage…lo kar lo baat. Apde tya avo niyam rakho to chokra cafe ni bahar j bhikh mangva besadva pade ke nahi!!! ㅎㅎㅎㅎ

  6. readsetu

    એકદમ સાચી વાત. આ વાંચતા એક આનંદભર્યું સ્મરણ થઇ આવ્યું કે મારા લેખનનો પ્રથમ એકડો એટલે કે જિંદગીનો પ્રથમ લેખ ‘સફારી’થી શરૂ હયો હતો. અલબત્ત નગેન્દ્રજીએ મારી પાસે ચારથી પાંચ વખત લખાવ્યો હતો અને મેં ધીરજ રાખી ફરી ફરીને લખ્યા રાખ્યો હતો !! લતા જ. હિરાણી

  7. કિન્નર આચાર્યનાં લેખનો પણ કંઇક આવો જ સૂર છે , જો કે એમના કહેવા મુજબ (જે સાથે મહદ અંશે સહમતી ) કે છાપા-મેગેઝિન-પુસ્તકમાં તો હજુયે તમને જોઇ/વાંચીને ખરીદવાનો કે લાયબ્રેરી પણ વિકલ્પ રહે છે જ્યારે ફિલ્મમાં તો ?!

    હરી હરી! 😉

    ‘ગુઝારિશ’ પછીના સવાલો : ફિલ્મો બાબતે પણ કલરમાર્ક અને વોરંટી-ગેરન્ટી કેમ નહીં?(સિલ્વર સ્ક્રીન)

    http://www.sandesh.com/sandesh_article.aspx?newsid=243917

  8. એક વધુ દાખલો આપીને વાત પૂરી કરૂ તો નેટ પર કોણ પૈસા લ્યો છે? યાહુ-ગૂગલ-ફેસબુક- ઓરકુટ અને વર્ડ પ્રેસ- બ્લોગ સ્પોટ જેવી સાઇટસ પણ ક્યા કોઇ પૈસા વસૂલે છે? છતાંપણ એમનો ધંધો કેમ ધમધોકાર ચાલતો હશે એ વિચારવાની પણ જરૂર નથી.

    ~ અમૃત બિંદુ ~

    મફતનો એક અર્થ અમૂલ્ય પણ થાય.

    Bilkul Band besti charcha kari che. Mafat no ek arth amulya pan tay che pan je samje eni mate e purto che j…
    JSK

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s