ચોથી પૂણ્ય તિથિ : બક્ષી સાહેબ ને સાદર શ્રધ્ધાંજલી


ચચ્ચાર વરસથી બક્ષીસાહેબ આપણી વચ્ચે સદેહે ભલે નથી પણ અક્ષરદેહે હંમેશા છે અને રહેશે એ વિશે કોઇ મતમતાંતર ન હોય શકે .  એમના ગદ્યથી તો સૌ કોઇ પરિચિત છે જ અને એવો ગુજરાતી ગોતવો મુશ્કેલ છે જેને બક્ષીબાબુનું ગદ્ય ગમતું ન હોય ! પણ આજે આપણે બક્ષી સાહેબની કવિતાનો આસ્વાદ માણીયે…. (આ રચનાઓ  “એકવચન” માંથી લીધેલ છે. બે શિર્ષક અને પ્રાસ સાથે છે )

“તડકો”

પુરુષની ખડતલ છાતીને પાણી પાણી કરતો તડકો

તળાવના  પાણીની  ઉપર  ટૂકડે ટૂકડે તરતો તડકો

પૂરબ-પશ્ચિમ  ગોળાકારે  સંતકૂકડી  રમતો  તડકો

વેકેશનમાં બેંચો ઉપર થાકીને સુસ્તાતો તડકો

ઝીણી ઝીણી બંધ આંખોની અંદર સંતાતો તડકો

વિધવાની આંખોની નીચે ઉંમર બાળી નાંખતો તડકો

મજદૂરોના પરસેવા પર કાળો કાળો સરતો તડકો

સવારની ભીની મિટ્ટી પર પહેલું ઝાકળ પીતો તડકો

આગ વરસતી ગ્રિષ્મ ઋતુની લૂ માંથરથરતો તડકો

પત્તે પત્તે લીલાશ ઘૂટતો જાદુગર જુનો તડકો

બુટની નીચે તરફડતા પતંગિયાની પાંખોનો તડકો

મનની ભીની આબોહવામાં ધીરે ધીરે હાલતો તડકો

~*  ~ * ~*  ~ *~*  ~ * ~*  ~ *~

“ત્યારે”

ઘુંઘરૂંમાંની રણઝણ સૌદાગરની આંખોમાં ઊભરી જ્યારે

વાતાયનમાં દૂરદૂરની ઔરતબાજી લપકી ત્યારે

જૂઠી જૂઠી દુનિયાદારી પત્થરદિલમાં ઝડતી ત્યારે

આંખોમાં પરસેવો છૂટ્યો હકદારી ડૂબી ગઈ જ્યારે

મહેફિલ-મહેફિલ શોર શરાબી, ખૂની આંખો છલકી ત્યારે,

આંસુ આગની ચકમક થઈ ગઈ, ભૂલની સીમા તુટી જ્યારે

તારી ચુસ્તી તોડી ત્યારે , મારી અસ્થિ ઊડી ત્યારે ….

~*  ~ * ~*  ~ *~*  ~ * ~*  ~ *~

જિંદગી એક સુરમઈ શબનમી (મચ્છરદાની)

પૂર્વની દિશા હતી જીવનમાં

અને વરસાદના દેશોમાં

મારી વાસનાઓ  પુખ્ત થઈ હતી

ચામડી સૂંઘતા સૂંઘતા હું  પડઘા સાંભળતો રહ્યો

સ્તનની નીચેના ઉફનતા દૂધના

માણસની ભૂખના,

પૃથ્વીના,

ખરતા પાંદડાનાં,  જેની પાછળ વર્ષોનો પ્રવાસ હતો

રાત્રે છાતીમાં દુ:ખ ભરીને ભીડાવાનું

ચાંદનીમાં, છાના પડી ગયા

વર્તમાનકાળની વાસ

અને સાથળો પર  ઊગતો સૂર્યોદય

ઓ શરાબી

નાનપણમાં મીણ ઘસતા હતા અને ચિત્ર ઊભરતું હતું એમ જ

આત્મા નગ્ન થઈ રહ્યો હતો

ફરીથી , સૂર્યના ટીપાં દરિયાની છાતી પર, થર થર

અને તડકાનું ફીણ,દરિયાની છાતી પર, થર થર….

~*  ~ * ~*  ~ *~*  ~ * ~*  ~ *~

રાતના પ્રેગનન્ટ અંધારામાં

ઇશ્વરે ચાંદની હોલવી નાંખી

અને સંહારલીલા શરૂ થઈ ગઈ,  આદિમ ભૂખની

ઇશ્વર તારી અપરંપાર લીલા

ગરોળીએ ફૂદાં પર ઝપટ મારી

વંદાની પાંખ લઈ જતી કિડિઓ પર

રંગ બદલતા કાચંડાએ જીભ લપકાવી

સાપણના દાંતમાં દેડકાના બચ્ચાનું પેટ તુટી ગયું

લાલ આંખો વાળા સસલાની રૂંઆદાર ચામડી ફાડીને

જંગલી કુત્તઓએ માંસમાં દાંત દબાવી દીધાં

ચકલીએ ઝાપટ મારી જાળુ  બાંધતા કરોળિયા પર

અને મેં માઇક્રોસ્કોપના કાચની આરપાર

કરોડો કવિતાઓને  સળવળતી જોઇ લીધી …

~*  ~ * ~*  ~ *~*  ~ * ~*  ~ *~

ઇતિહાસ પર ઘાસ ઉગી ગયું છે

તુટેલાં ચબૂતરા ચરાગ જલાવવા માટે

પાસ વહેતી નદીમાં બળદ ધોતો છોકરો

લૂણો ખાધેલી જર્જર ઇંટોનો રોમાંચ

અહીં ઔરંગઝેબ જનમ્યો હતો…..

કડિયાના ગધેડાની સૂકી હગાર પડી છે

તૂટેલા ભાલા દફન થયાં છે અહીં

અને ઘોડાના જડબાનું હાડકું

પત્થરની પાર્વતીનું છેદાયેલું… નાક

મરેલી ગરોળીઓની વાસ

અહીં ઔરંગઝેબ જનમ્યો હતો….

~ અમૃતબિંદુ ~

આમ તો બિંદુના બદલે આખો બક્ષી-સાગર (સાઇટ ) વહાવી દેવો હતો  . . . જેમાં અમે   નિલેશ વ્યાસ, રિવાબક્ષી, લજ્જા દવે, કેયુર કોટક, કાર્તિક મિસ્ત્રી , હિમાંશું કિકાણી અને હું .. બધા મળીને આ કામ પાર પાડવાનાં હતા પરંતુ આજ દિન સુધી કાર્તિક મિસ્ત્રી અને હિમાંશું કિકાણી તરફથી કોઇ સંદેશ જ નથી ! !

Advertisements

11 ટિપ્પણીઓ

Filed under સંવેદના, સાહિત્ય, Baxi Babu - Chandrakant Baxi

11 responses to “ચોથી પૂણ્ય તિથિ : બક્ષી સાહેબ ને સાદર શ્રધ્ધાંજલી

  1. બક્ષી સર ના લખાણો માં એક અજબ આકર્ષણ છે જે નાના-મોટા સૌ ને તેમના લખાણ માં ખેચી ને તેમની કલમ ના આશિક બનાવી દે છે, મને તેમનું સર્જેલું સાહિત્ય હમેશા આકર્ષતું રહ્યું છે ખાસ કરી ને તેમની તેઝાબી લખાણ શૈલી તેમના પ્રવાસ વર્ણનો, ઈતિહાસ ને ભારતીય રાજકારણ પર ના લેખો. આશા છે કે આપનો “બક્ષી સાગર” નો વિચાર આ વર્ષે અમલી બને , ને અમારા જેવા સૌ વાચકો ને તેનો લાભ મળે !

  2. સોરી. ઉપ્સ. ઉપ્સ. કાર્તિક મિસ્ત્રી આજ-કાલ પોતાનાં રોટલાં માટે વ્યસ્ત છે..

  3. અને, હા. બક્ષી સદાય દિલમાં રહેશે – એ બક્ષી જેનાં કારણે મારો ગુજરાતી પ્રત્યેનો લગાવ ટકી રહ્યો. બાકી, આખી કોલેજમાં એક માત્ર માણસ જે ઊંધો જઈ છેલ્લા વર્ષની પરીક્ષા અંગ્રેજીમાં આપતો હતો.. તે ગુજરાતીમાં બ્લોગ ચાલુ કરે?

  4. રજનીભાઈ, “બક્ષી-સાગર” માટે મારે લાયક કંઈ કામકાજ હોય તો યાદથી અને દિલથી કહેજો……

  5. થોડા દિવસો પહેલા મેં બક્ષીસરે લખેલા મૃત્યુ વિશેના અમુક લેખો વાંચ્યા. ખુબ જ હૃદય સ્પર્શી અને તીક્ષ્ણ, સીધા દિલ અને દિમાગ પર વાર કરે એવા આ લેખો એમને એમના પત્નીના અવશાન પછી લખેલા છે. નાનામાં નાની વાતો એમને બહુજ સહજતાથી કહી છે, વૃદ્ધાવસ્થાની એકલતાની, સંબંધોની, હૂંફની, લાગણીની વાત કરી છે.

    બક્ષી સરની “લવ અને મૃત્યુ” મેં વાંચી છે અને “મહાજાતી ગુજરાતી” વાંચી રહ્યો છું. હું ગુજરાતી છું અને મને ગુજરાતી હોવા પર ગર્વ છે. બક્ષી સર અને એમના ગુજરાત માટેના વિચારો ને હું આદર્શ માનું છું.
    હું પોતે પણ મારા વિચારો ને બ્લોગ માં રજુ કરું છું. આ સાથે હું આપને મારા બ્લોગ્સની લીંક મોકલી રહ્યો છું.
    હું ઉંમર અને અનુભવ બંને માં તમારા કરતા બહુ નાનો છું, જેથી તમારા અભિપ્રાયો મને મળતા રહે એની સ-હૃદય અપેક્ષા રાખું છું..
    ઝેનિથ
    બ્લોગની લીંક,
    1) http://zenithsurti17.wordpress.com/
    2) http://gujjuzen.blogspot.com/

  6. રજનીભાઇ, હું તો કાવ્યોની તકનિકી જરાયે સમજતો નથી, (માનો ને પાણી બહારનું માછલું છઉં !) પરંતુ આપે મુકેલા બક્ષીસાહેબનાં કાવ્યો અક્ષરે અક્ષર વાંચી ગયો, બસ મૌજ આવી. લાગ્યું એવું કે સામે શબ્દો નથી પણ ચિત્રો છે.
    “નાનપણમાં મીણ ઘસતા હતા અને ચિત્ર ઊભરતું હતું એમ જ
    આત્મા નગ્ન થઈ રહ્યો હતો”
    આભાર.

  7. ashish

    kavitao vanchine laage chhe ke saru chhe ke e bahu kavyo lakhta nahota.

  8. બક્ષી સાહેબ એક ઘા ને બે કટકા હતા.કોઈ નીય શેહ શરમ રાખતા નહિ.અને દંભ પણ ના મળે કે ના કોઈની ચાપલુસી.હું એમના લેખો નો આશિક હતો.અત્યારે જયારે મોટા સાક્ષરો બાપુઓના બારોટો બની બેઠા છે ત્યારે બક્ષી સાહેબ ની બહુ મોટી ખોટ સાલે છે.એટલે તો શ્રી કાંતિભટ્ટે એમને બડકમદાર કહેલા.આપણે તો એમની તોલે કદીય આ જન્મે તો આવી શકીએ નહિ,છતાં જયારે એક વાચક મિત્રે મારા બ્લોગ વિષે અભિપ્રાય આપેલો કે બક્ષી સાહેબ જેવું લખો છો,ત્યારે હું ફૂલ્યો નહોતો સમાયો.હું એને મારું ગૌરવ સમજુ છું.છતાં ફરી લખું કે આપણે એમની તોલે આ જન્મે તો કદી આવી શકીએ નહિ.એ બહુ મોટા સમર્થ સાહિત્યકાર હતા.એમની તુલના કોઈ ની સાથે કરાય નહિ.

  9. અને મેં માઇક્રોસ્કોપના કાચની આરપાર
    કરોડો કવિતાઓને સળવળતી જોઇ લીધી …

    What an expression!

    પહેલી બે રચનાઓની વાત અછાંદસ જેવી જ ધારદાર હોવા છતાં બાકીના અછાંદસ વધુ સ્પર્શે એવાં છે.

    બક્ષીબાબુ એમની રીતે અનોખા લેખક હતા. એમને સુંદર શ્રદ્ધાંજલિ આપી છે.

  10. પિંગબેક: મારા પ્રતિભાવો – ચોથી પૂણ્ય તિથિ : બક્ષી સાહેબ ને સાદર શ્રધ્ધાંજલી (via એક ઘા -ને બે કટકા) | વાંચનયાત

  11. પિંગબેક: મારા પ્રતિભાવો – ચોથી પૂણ્ય તિથિ : બક્ષી સાહેબ ને સાદર શ્રધ્ધાંજલી (via એક ઘા -ને બે કટકા) | વાંચનયાત

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s